интервју - Кепенци

Весна Калпаковска – Епиграфичарот низ векови разговара со каменорезецот

Editor — Sat, 04 Feb 2023 21:10:28 +0000

Во земја за која се вели дека, каде и да копниш ќе излезе некаков историски артефакт, читањето на древните записи е од суштинско значење за соодветна валоризација на таквото археолошкото наследство.

Доколку епиграфичарот не поведува „разговор” за да се разбере со каменорезецот, кој запишувал пред десетици векови, многу археолошки локалитети денес би останале безимени, безвремени и несоодветно вреднувани.

Т.н. „мртви јазици” и денес ни се потребни за да можеме да го читаме и толкуваме минатото.
Како подрачје кое изобилува со стари, новооткриени и археолошки наоѓалишта кои допрва чекаат да видат откриени, сосема е логично Пелагонија да изнедри стручњаци посветени на овој благороден и мистичен позив.

Весна Калпаковска, не само преку својот професионален ангажман (во образованието или низ прашливите наоѓалишта на терен – подеднакво) повеќе од две децении се вложува и во традиционалните културно-научни Пелагониски средби, кои се логична последица на тоа целокупно, не само археолошко, културно богатство и потенцијал кој традиционално извира од ова подрачје.

Сте студирале класични студии. Исто така, доктор на науки сте во таа област. Како Вие сте се одлучиле токму класичната филологија да биде Ваша животна определба?

– Животната определба доаѓа како резултат на препознатите афинитети (дарби) што ги носиме и желбата за истражување, откривање или себенадградување што е spiritus movens за сѐ во животот. Од аспект на мојата животна фактографија, би рекла дека одлуката за класичната филологија како животна определба се роди уште на првите часови по латински и старогрчки јазик во гимназиските денови преку задачите за растајнување или одгатнување на речениците што како задачи требаше да ги работиме, а притоа применувајќи ги принципите на граматиката, логиката, знаењето од историја, книжевност. Плодот од интеракцијата на сите овие принципи и знаење е успешно преведена реченица, растајнета мисла создадена, запишана или пренесена од пред илјадници години. Токму од радоста од овој плод се раѓа мотивацијата за пошироко и подлабоко откривање на светот на антиката, семиотиката и етосот на древните цивилизации. Знаењето на класичните јазици е клучот за отворање на „портите“ на античкиот свет и за „влегување“ во чудесниот свет на древноста, тоа е, би рекле, conditio sine qua non.

Во текот на мојата наобразба во класичната филологија имав чест да учам од исклучително добри професори, истакнати научни дејци и зналци со многу големи и длабоки знаења во областа на антиката, многу од нив познати и ценети и надвор од нашава држава. Така што заедно со мојата наобразба секогаш оди и мојата благодарност кон сите мои учители што нас студентите нѐ воведуваа во проучувањето на антиката.
Исто така во еден период од мојот живот јас имав можност и чест да поучувам ученици по латински јазик во гимназијата „Јосип Броз Тито“ и во СОУ „Таки Даскало“ во Битола и ним да го откривам чудесниот свет на антиката.

Епиграфиката е Вашата љубов. Кажете нешто повеќе околу тоа?

– Епиграфиката, конвенционално, е помошна историска наука, ама досега безброј пати се покажала како клучна, особено во археолошки контекст. Предмет на епиграфиката е расчитување и толкување на натписи врежани врз цврсти материјали – камен, метал, керамика… Историјата ги помни лицата што го одредувале и го насочувале текот на големите и клучни настани, додека епиграфиката дава фактографски и фактички потврди и за обичните луѓе кои на своите плеќи ја носеле историјата. Многупати некој натпис има клучен придонес во расветлување на одреден историски настан или на одреден археолошки контекст. На пр. во археолошките истражувања, ако се најде натпис каде се спомнува име на населено место веднаш се осветлуваат нови видици за местото, за начинот на живот во него, се поврзува со историографски извори и археолошки наоди, накратко – се отвораат нови хоризонти во истражувањата кои даваат голем придонес во науката.

На натписите често се сретнуваат формулаични зборовни изрази, особено на надгробните натписи или на натписите што произлегуваат од работата на некои управни тела од античкиот период, меѓутоа тежиштето на значењето на натписот е токму во неформулаичниот дел. Затоа, занимавањето со епиграфика односно со расчитување на натписи на латински и на старогрчки јазик бара одлично познавање на класичните јазици, античка историја, книжевност, археологија, религија. Класичните јазици како и сите други имаат свој развој низ историјата, па така одредени зборови што се врежани на натпис во некој век, имаат поинакво семантичко поле во друг век. Така натписите на старогрчки јазик од паганскиот период имаат сосем поинаква структура, смисла и значење од натписите, да речеме, од натписите од ранохристијански период, иако се напишани на ист јазик, и едната и другата категорија натписи рефлектираат различен цивилизациски светоглед и носат различни пораки.

Епиграфиката е симболичен „разговор“ меѓу каменорезецот што го врежал натписот и епиграфичарот кој сака да го растајни натписот и пораките во него премостувајќи ги вековите и милениумите што се наоѓаат меѓу нив двајцата.

Натписите на старогрчки и на латински јазик од античкиот (период на Римско Царство) и од ранохристијански период се поле на мојот интерес.

Како таа допрела до Вас?

– Студирајќи класична филологија и со големо искуство во преведување на текстови од латински и од старогрчки јазик голем предизвик беше и сѐ уште е да се влезе во „разговор“ со каменорезецот, па да се расчитува, да се открива и да се протолкува содржината на некој текст врежан врз камен пред многу векови, истиот да се смести во определен историски контекст, да се поврзе со одреден историски настан и сл. Честопати на натписите траги од некоја буква што била избришана уште во старина водат до заклучоци за „биографијата“ на натписот, улогата на натписот, преместувањето, пренамената, а пак тоа упатува на бројни сознанија за историскиот момент, економската моќ на населението, верувањата, начинот на живот и сл. кои пак им отвораат пат за натамошно проучување на денешните археолози, историчари и др.

Археолошкиот локалитет Хераклеја е неизоставно поврзан со Битола. Што навистина претставува тој, бидејќи се наоѓа во непосредна близина на градот Битола, а имате и книга насловена како ,,Животот во Хераклеја Линкестис преку епиграфските споменици“?

– Што претставува Хераклеја доволно е да се види колку истражувачи, археолози, епиграфичари, домашни и странски, од минатото и во современоста, се занимавале со истражување и проучување на Хераклеја и во колку нивни дела има трудови посветени на некој наод или аспект од живеењето на древната Хераклеја. Натписите од Хераклеја се вклучени во многу светски познати епиграфски корпуси.

Книгата што ја спомнувате во Вашето прашање е коавторство со археологот Аница Ѓорѓиевска и е објавена пред дваесетина години. Во неа се претставени сите натписи од Хераклеја што беа познати и откриени дотогаш. Новооткриените натписи ги претставивме, а за некои од објавените натписи понудивме проширено и поинакво толкување. Сите сознанија од натписите овозможија да се направи „реконструкција“ на животот во Хераклеја во антиката. Се разбира дека има уште многу камчиња во тој хераклејски мозаик што допрва треба да се откриваат кои сигурно ќе осветлат и многу други аспекти од постоењето и живеењето на древната Хераклеја Линкестис.

Всушност, какви приказни раскажуваат Хераклејските епиграфски споменици?

– Епиграфските споменици од Хераклеја со зборови го документираат животот во градот. Натписите од античкиот период сведочат за римски цареви (Антонин Пиј, Септимиј Север, Аврелијан) во чија чест Хераклјеците подигале споменици со натписи во градот, има траги и за бришење на имиња на римски цареви кои по смртта биле казнети со damnatio memοriae односно бришење од сеќавањето; за војници во римските легии, родум од далечни земји, кои се погребани во Хераклеја, за истакнати жители на Хераклеја на кои им биле доделувани почесни титули како син или ќерка на градот, за луѓе што вршеле разни административни служби во тогашните управни тела, за првосвештеници на божества, за обичните луѓе – тоа е накратко Хераклеја во античкиот период. Има почесни споменици подигнати во чест на истакнати жители на Хераклеја кои имаат импресивен cursus honorum, тек на почести (или скалило на службени функции), или CV како што би рекле со денешна терминологија.

Хераклеја во ранохристијанскиот период исто така има своја документирана приказна. Покрај неколкуте ранохристијански базилики и бројни археолошки наоди со христијанска иконографија и симболика, има и епиграфски и историографски потврдени лица од Хераклеја кои дале обележје на градот во времето во кое живееле. Натписите од ранохристијанскиот период сведочат за епископи од Хераклеја што активно учествувале дури и на Вселенските црковни собори, лица од клирот (презвитер, псалт, чтец) и мирјани што живееле според Христовото учење и биле украсени со христијанските доблести.

Претседател сте на Здружението Пелагонски културно-научни средби кои организираат манифестација што се одржува во с.Новаци. Дали тие средби се уште еден бисер на нашиов крај?

– Пелагонските средби веќе се во третата деценија од нивното постоење. Стожерен настан во организација на Здружението се културно-научните средби што еднаш годишно, обично наесен, се одржуваат во с. Новаци каде учество земаат голем број творци од различни области, потоа нивните трудови се печатат во зборник.

Пелагонските културно-научни средби се здружение што е формирано од ентузијасти, опстојува и расте со ентузијазмот на сите досегашни претседатели и членови на здружението и на сите учесници, а се разбира и со поддршката од општина Новаци. Многу ни значи сѐ што досега е направено, а енергијата и ентузијазмот на нашите млади членови ни даваат за право да правиме поамбициозни планови и активности за следните години.

Што би им порачале на младите ентузијасти кои ја сакаат науката?

– Секој што вистински се занимава со наука знае дека науката е начин на живот и на размисла, или да парафразираме една мисла од генијалниот Микеланџело Буонароти – талентот е евтин, посветеноста на талентот е скапа. Оваа мисла го дава одговорот на Вашето прашање.

Д-р ВЕСНА КАЛПАКОВСКА, претседател на Пелагонски културно-научни средби

Весна Калпаковска е доктор на класични студии, се занимава со научна работа од областа на епиграфиката, преведува од латински и од старогрчки јазик.
Досега има учествувано во многу проекти, има објавено повеќе од 50 научни текстови на македонски и на англиски јазик во разни списанија: Жива Антика, Монумента – МАНУ, Зборник на НУ Завод и музеј Битола, Пелагонитиса, Систасис, Зборници на Институтот за класични студии, на Педагошки факултет Битола, Зборници на трудови од меѓународни симпозиуми и научни конференции.
„Животот во Хераклеја Линкестис преку епиграфските споменици“ (ко-автор е Аница Ѓорѓиевска) и „Епиграфски сведоштва за жителите од Стибера“ се две објавени книги од д-р Калпаковска од областа на нејзината стручна експертиза.
Има објавено превод од латински на македонски на 1 и 2 книга од импозантното дело на Тит Ливиј „Од основањето на градот Рим“ и превод од грчки „ Житие и служба на Св. Нектариј Битолски“ (ко-автор е Валентина Гулевска).
Автор е на мултимедијалните проекти „Вкусовите на античките јадења“ (заедно со Софија Бејковска и Александар Попоски), и „Светот на античката медицина“ (заедно со Александар Попоски) презентирани на Бит-Фест Битола и на Тера ТВ Битола.
Член е во Европската асоцијација на археолози, Македонското археолошко друштво, Здружение на класични филолози „Антика“, Македонско научно друштво – Битола.
Од 2021г. е претседател на Пелагонските културно-научни средби при општина Новаци.

Разговорот го водеше Димитра Десановска

The post Весна Калпаковска – Епиграфичарот низ векови разговара со каменорезецот first appeared on Кепенци.

Сашко Мирчевски: Се борам младите да тренираат за да не завршат на места во кои се самоуништуваат

Editor — Tue, 27 Dec 2022 20:22:47 +0000

Во денешно време кога животните вредности се потчинети на желбата за инстантен резултат, брз успех и лесна заработка, нештата за кои е потребно трпение, труд, макотрпна работа, дисциплина, самоконтрола и смиреност, како да не се совпаѓаат со динамиката на модерниот начин на живот.

Тоа особено важи за индивидуалните спортови кои, се чини, овде кај нас, се ставени во втор план, надвор од приоритетниот интерес на институциите, иако сите декларативно зборуваат за грижата за младите, нивното психо-физичко здравје и рамнотежа со која ќе можат соодветно да одговорат на девијантните искушенија кои ги демнат на секој чекор.

Во такви „ненормални“ општествени услови, клубот НИНЏУЦУ кој веќе 17 години опстојува во Битола, мака мачи да го обезбеди своето заслужено место, препознавање и соодветно вреднување од институциите на општеството.

Сашко Мирчевски е еден од ретките неуморни ентузијасти, кој не се откажува од промовирањето на благородната идеја за воспитување, мотивирање и охрабрување на младите во духот на борбеноста, за која вели дека во моментов на сите ни недостига како нација.

Со него, во ова издание на рубриката АНФАС (интервју) на Кепенци разговараме за ентузијазмот, упорноста, себеодрекувањето и посветеноста на боречките вештини, како еден вид неопходна „мисија“ меѓу младите денес:

Необично име и сигурно необични исклучителни луѓе во еден клуб наречен НИНЏУЦУ. Од каде идејата за ова име?

– Идејата за името на клубот датира од 2005 год. кога за прв пат се запознав со мојот прв инструктор и тренер по боречки вештини Марјан Анастасовски кој имаше формирано Нинџуцу Федерација на Македонија и секој клуб во неа го носеше името на градот од каде потекнува.

Вие сте претседател на клубот од самото формирање или имало некои други претходно?

– Да, јас сум назначен за претседател и асистент првично во 2005 година на првата група кога започнавме да се запознаваме со боречките вештини. Ги изучуваме и работиме на нив со голема волја и упорност за полека но сигурно денес да изградиме една академија за повеќе дисциплини; училиште за боречки вештини во кое членуваат деца од најмала возраст (од 4 години па се до 50+). Од првиот ден до формирање на школата јас сум претседател, главен инструктор и тренер.

Со кои боречки вештини работите и за која возраст е наменет овој спорт?

– Работиме во клубот на главно 2 вештини и тоа – стил на македонска Нинџуцу вештина која е зачната во Македонската Нинџуцу Федерација и – Џиуџицу како втора вештина и еден од најпопуларните борбени спортови во денешно време. Покрај тоа се работи и на Граплинг, ММА во кои спортови често имаме регионални натпревари.
Што се однесува до Нунџуцу, него подоцна, откако згасна целата Федерација со активна работа поради „икс“ причини, јас ја задржав дисциплината во клубот со некои еволуциони промени кои се покажаа како добри за едно школско изучување на борбените дисциплини и напредок во истите.

Овие типови на боречки вештини сигурно имаат некое духовно значење, па можете ли да ни кажите како ги спремате психички вашите членови, пред да почнат да се занимаваат со овој спорт?

– Точно така. Seishin Teky Kyoyo или ментална и духовна обука на борецот е составен дел од тренажниот процес. Тука се вклучени разни техники и методи со кои се постигнува повисоко ниво на свест и низ целата обука се поминува низ различни ментални препреки кои се најголема причина за еден кандидат да престане да изучува и тренира боречка вештина како начин на живот, имајќи во предвид во кој правец се движи цело модерно живеење и сите деструктивни работи со кои сме опкружени. Вистинската боречката вештина, исто како и нашата религија, од нас бара да се држиме до некои пишани правила на Божји закони и да бидеме се’ подобра и подобра верзија од нас самите.

Колку е популарен овој вид на спорт во Македонија и дали државата има слух за негово развивање?

– Ние последно имаме сериозни проблеми со Македонска Џиуџицу Федерација која е максимално корумпирана и бидејќи таму бевме убедливо најдобри државни шампиони без конкуренција, првично на нелегален начин ја презедоа федерацијата (за што се чека судење на Управен суд во Скопје во постапка која ја води поранешниот легитимен претседател), а пред скоро време без никакво образложение бевме исклучени како клуб од ЏФМ… за сето тоа да биде пријавено повеќе пати во Агенција за млади и спорт, но беуспешно. Секој крева раце, не’ тапка по рамо – да најдобри сте ама, сами решете си ја работата. Македонија и се е можно! Не случајно сме во секој сегмент од општественото живеење таму каде што сме… за жал

Сега функционираме со помош на личности кои го препознаваат нашиот квалитет, работа и успеси и благодарение на нив успеваме да продолжиме да одиме напред. Мораме така, кога државата нема слух за нас. Се надеваме во иднина дека за боречкиот спорт ќе одлучуваат стручни нови квалификувани и упатени кадри кои ќе го препознаат квалитетот и напорната работа што ќе донесе многу спортски достигнувања, не само за нас туку и за државата.

Колку членови брои вашиот клуб и од која возраст најмногу се заинтересирани да го практикуваат?

– Моментално нашата школа брои 40-тина возрасни членови и јуниори +15 години и мала група за деца која е во фаза на развој и моментално брои 20-тина деца од 4-13 годишна возраст, а со работа се очекува оваа група да брои многу повеќе во иднина, имајќи во предвид дека сега таму е насочена сериозна енергија која сигурно ќе донесе резултати.

Какви се психо-физичките придобивки од тренирањето на овој спорт?

– Придобивки од тоа да се биде дел од Нинџуцу клуб Битола има многу. Првично, тука секој гради карактер да биде упорен, да биде посветен кон нештата за кои се залага да ги прави, тука изучуваме реални борбени системи утро и вечер како во многу малку школи преку многу напор, болка и пот на татами кои од нас градат посилни личности во секој поглед. Тука се развива моторички подеднакво цело тело како во ретко кои спортови, едноставно тренингот ни е лек за душа (не оттргнува од многу деструкции) ни дава чувство на смиреност во приватниот живот, имајќи предвид дека голем дел од нашата енергија ја трошиме на татами како боречки уметници.

Каков вид на спорт е оваа боречка вештина – агресивен, меко агресивен или го гледате во рангот на обичните спортови?

– Зависно за која дисциплина разговараме. Секоја си има своја енергичност, би рекле “енергичност” место “агресивност”. Бидејќи изучуваме повеќе дисциплини и вештини, тука на прво место ќе се спомне ММА, веќе како засебен боречки спорт, кој е најтешкиот боречки спорт што постои и не случајно кај нас во државата немаме ММА Федерација, од проста причина што тоа бара голема посветеност, комплицирано е и едноставно има тежина како ниеден боречки спорт. Многу малку личности кај нас тренираат и се натпреваруваат во ММА, бидејќи ние како нација не сме на некое завидно скалило на ратоборност (борбеност). Доказ за тоа е и (не)реагирањето на многу случувања кај нас, па ни останува да се радуваме на „удирање клоци во г*з“ како да е тоа некое спортско боречко достигнување и сл. Не случајно, во најнапредните цивилизации, силни држави како Русија и Америка, ММА е боречки спорт број еден. Таму борци со импресивна кариера во Борење или во Џуд, со освоени олимписки медали, веќе не чувствуваат предизвик и влегуваат во ММА или во слободна борба како врв на нивната кариера.

Џиуџицу и Граплинг се помеки стилови или игра на потези, како што уште се нарекуваат. Исто и тука се бара сериозна физичка и ментална спремност, но тежината не може да се спореди како со онаа во ММА, во која ризикот од повреди е доста поголем, имајќи предвид дека самиот тренажен процес е доста напорен и макотрпен и дека за еден профи-борец од повисок калибар, е сериозно достигнување ако успее годишно да одработи 3-4 борби, што не е случај во другите боречки спортови во кои има и по 7-8 борби во само еден турнир.
Тоа се тие три боречки спортови за кои може да кажеме дека се „енергични“(агресивни) и за кои е потребен посебен напор во изучувањето. Додека, кога разговараме за Нинџуцу, тоа е веќе начин на живот, цела филозофија и тука енергичноста знае да менува сериозни нивоа на ментална свест – од тотална смиреност, до најразлични облици на енергичност, кога е во прашање преживувањето на борецот како личност.

Кои се клучни моменти во оформувањето на вашата кариера, од почетокот па се до денес?

– Клучни моменти ?! Па, не би знаел да кажам кои се, за се досега што се постигнало… Едноставно – внатрешната енергија, духот и љубовта кон боречката вештина ме држат во ова, за мене – вечно патување. Имајќи предвид дека, благодарение на спортот сум физички активен и до ден денес, ментално многу полесно се борам со сопствените стравови и препреки, многу полесно се себеспознавам. Но најмногу сум среќен што се борам младите луѓе да го исполнат своето време и да ја потрошат енергијата во тренинг и работа на себе, наместо да завршат на места во кои би се самоуништиле – и физички и ментално и духовно.

Како гледате на кепенците во градот, како метафора. Се отвораат или се затвораат и зошто е тоа така?

– Во однос на целата денешна тешка ситуација, покрај сиот тој непотизам, лично профитерство и корумпирано работење со кое сме во се опкружени, ние се уште од некаде успеваме да најдеме мотив и оптимизам дека – нигде не е како дома, иако моменталната слика не говори така. Ќе продолжиме да се бориме за промена, а до каде ќе стигнеме во цела лоша атмосфера и негативна енергија со која е опфатено целото општество, само еден Бог знае.

Колку медали досега имате освоено и кои ви се најдагоцени?

– Се освоиле многу медали од сериозни натпревари во професионална и аматерска ММА, во Џиуџицу и Граплинг и сите се значајни, но оние најзначајните, од типот на борци во сериозна ММА организација, се предизвик на кој се работи. Инаку да, јас како тренер сум горд на сите посебно.

Како гледате на поразот и како ги учите вашите членови да гледаат на него – како мотивација… или?

– За нас во клубот, поразот е сериозна мотивација и лекција која треба да се научи, да се анализира, зошто тоа било така и во иднина да се подобри. Секогаш се трудиме да сме реални кон самите себе, а борилиштето е сведок кој никогаш не лаже.

Каде се гледате за 10 години вие лично но и клубот?

– Се надевам ќе има се повеќе разумни и добри луѓе кои ќе ја препознаат работата на клубот и достигнувањата, кои доколку би имале буџет од институциите на државата (кој не се дели по реална заслуга или, уште полошо – се кради) тогаш би се појавиле на многу поголеми борилишта и секако би донеле и многу поголеми успеси.

Но, сето тоа не е баш во наши раце, бидејќи ние сме оние што вежбаат во сала и спремаат стратегија, оние кои се надминуваат себеси секојдневно, а не сме комерцијалисти, менаџери или политичари кои кројат закони и политики за тоа како и каде да се распределува буџетот за спорт или како полесно нешто да се испере и да се украде, без да се има резултат достоен за да се правда финансиската поддршка (и ова е за жал и чест пример и во нашиот град). Искрено се надевам дека и во следните 10 години ќе бидеме тука со истиот ентузијазам и дека ќе се променат некои работи.

Во спротивно, имаме лично јас и некои мои следбеници можност уште сега да мигрираме во Германија, кај моите Џиуџицу ментори, каде дефинитивно ќе може да имаме многу покомфорна, поуспешна и повеќе вреднувана приказна, имајќи предвид како изместено денес се се вреднува кај нас. Но, ете – засега остануваме да веруваме и веќе се спремаме за следната сезона во 2023 за нови проекти и нови натпреварувања во зависност од нашиот буџет кој ќе успееме самите да го обезбедиме од приватни спонзори – општествено одговорни личности, благодарение на кои, до сега се сме постигнале. Но и на досегашните наши достигнувања кои не се за потценување, ние самите гледаме само како на добра основа или почеток во однос на она кон што имаме амбиција и кон што се стремиме.

Каква порака сакате да им пренесите на младите денес?

– Порака од мене до младите е да бидат упорни, да веруваат пред се и да се борат со цело свое срце за она што вистински го посакуваат, без оглед на се’.

Тоа е и она, на што постојано сите заедно се учиме и во школата, секојдневно и постојано, пак и пак.

The post Сашко Мирчевски: Се борам младите да тренираат за да не завршат на места во кои се самоуништуваат first appeared on Кепенци.