анфас - Кепенци

Мелиса Комина – Ако навистина сакате, тогаш не постојат граници

Editor — Tue, 09 May 2023 12:53:21 +0000

Разговорот го водеше Ивана Христова

Прво сонуваме, а потоа веруваме дека иднината ќе ни го претвори сонот во реалност. Како и секогаш, битолчани се пример како народ со најмногу млади таленти кои својата желба ја оствариле со упорност и верба, поминале препреки за да покажат и докажат дека иднината останува на младите.

Повторно кепенци трагаше по амбициозните, успешните, неоткриени ,,светови” и дојде до новата авторка која за читателите подари исклучително поинаков роман од останатите.

Мелиса Комина и нејзината книга ,,Како индиго под ѕвездите” оставија забележителен траг веднаш по двете организирани промоции, а со тоа докажа дека без разлика на етичката припадност, немањето време, стереотипите и дискриминацијата која владее низ луѓето, сепак може да се успее и да се дојде до вистинското ЈАС, кое може да ги прескокне сите невозможни граници и да го замолкне егото на дите останати.

Битола е град на млади таленти во кои се вклучуваш и ти. Кажи ни на кратко, која е новата писателка Мелиса Комина?

– Кога треба да зборувам за себе некако не знам што да кажам поточно. Можеби би почнала од тоа колку години имам. Имам 19 години, учам медицина на Високата медицнкса школа и работам во Здружението за развој на ромската заедница СУМНАЛ.

Секој процес на пишување и издавање носи своја тежина. Колку време ти требаше да го создадеш ова твое прво дело?

– Можеби е необично, па дури и неверливо, но ми требаше точно три месеци да го напишам ова дело. Толку кратко за толку обемен роман. Толку кратко време затоа што се посветив целосно. Книгава ја пишував за време на пандемијата со Ковид 19. И всушност тоа беше добар залак за мене, бидејќи тоа ми помогна да не паднам во депресии и очај туку да бидам зафатена.

Постоеја ли моменти на ,,обесхрабреност” додека твореше? Или секогаш инспирацијата ти беше главна алка која те врзуваше со пишувањето?

– Искрено не. Единствено нешто ми беше тоа. Станував од сабајле и не ни го миев лицето, туку брзо го земав телефонот и пишував. Навечер седев до касно поправајќи ги текстовите, а потоа кога бев малку поопуштено, можев и во природа опколена со звуците на птиците да добијам уште поголем мотив да творам. Единствена пречка ми беше крајот. Не знаев како да го завршам. Тоа ми падна како најтешко обесхрабрување, бидејќи не сакав да заврши приказната. Не сакав да ги предадам тие ликови на светот. Не сакав да се разделам од нив. Едноставно ми беше преубаво секој ден да се бидам и да легнувам со нив. Морав да се помирам со тоа и секојдневно се обидував да ја завршам приказната. Тоа е и главната причината зошто е книгата толку голема.

,,Како индиго под ѕвездите” е насловот на твојата книга! Како дојде до идеа за тој наслов? Дали зад него стои нечија животна приказна? Или индигото под ѕвездите е само измислица под која се прецртува твојата имагинација, фантазија и создавање нешто ново и несекојдневно што не се случило?

– Насловот е осмислен заради тоа што ми влијаеше премногу една личност додека творев. Кога ќе се спомне индиго луѓето се потсетуваат на сината боја, но и на онаа мала хартија која може да преслика на другата страна. Главниот лик Алекс ја сака сината боја, а Јоди неговата сопатничка црвената боја. Во чест на Алекс го избрав овој наслов, затоа што и како велат: ,,Среќата произлегува кога ги правиме среќни другите.” Да тој е само имагинарна личност, но навистина направи преголеми промени во мојата личност. Додека пишував секојдневно се менував и секојдневно сè повеќе се вљубував во ликовите.

Каква цел постигна со издавањето на своето првенче? Што значи да се биде млад автор пред кој можеби стои идна поголема творечна кариера?

– Остварување на мојот сон. Дали тоа се смета дека е целта? Не, не ми е целта да стекнам кариера и да градам некое име, туку едноставно сакам на светот да му ја доловам пораката во книгата, а таа е: ,,Прегазете ја гордоста, проголтајте го егото и заборавете на грешките. Само сакајте и љубете до бескрај, бидејќи само љубовта може да нѐ излечи.”

Освен што имаш талент за пишување, дали поседуваш и некој друг што читателите не го знаат, а сакаш да ни го откриеш?

– Можеби имам, но засега сум го открила само овој.

,,Како индиго под ѕвездите” е проза или поезија? Кој жанр од книжевноста го носи во себе? Што можат читателите да очекуваат кога ќе ја земат твојата книга во нивни раце?

– Проза. Класифициран е во белетристика. Читателите можат да очекуваат да ги расположи и да им предизвика позитивни емоции, а воедно понатаму да ги расплаче и разнежни.

Твојот роман во две недели доживеа две големи промоции. Кажи ни ги твоите импресии за настаните, каква енергија ти донесоа луѓето кои беа присутни таму и секој кажан збор го впиваа и го претвора во чувство?

– Импресионирана сум што луѓето ме подржаа толку. Благодарна сум на моите промотори за убавите зборови. Во текот на нивното излагање имав чувство дека тие зборуваат за некоја друга личност, а не за мене. Навистина останав без зборови.

Спомeна дека освен што пишуваш, во слободно време читаш книги. Која книга ти има оставено најголем впечаток и по што ја двоиш неа од останатите? Кој автор најмногу те привлекува и би сакала лично да направите кафе – муабет?

– Книга не би рекла туку книги. И во самиот роман се наведени, но сепак јас ќе ги потврдам. Премногу сакам трагедија и драми, така што како книги кои ме восхитија и разнежнија се ,,Оправдана љубов”, ,,Ленинградска зима” и ,,Илјада неверојатни сонца”.
Би сакала да си направам кафе-муабет со Кристин Хана, таа жена се двои од останатите автори бидејќи е уникатно-совршена. Идеите ѝ се неверојатни и тоа добро знае да го склопи во една приказна.

Кое е твоето МОТО кое те ,,држи”, со кое се будиш, учиш, работиш, читаш и пишуваш?

– Живеј го секој ден со сите сетила. Искористи го како инспирација и поука и ќе сфатиш дека и најлошиот ден бил само една лоша приказна.

Која е твојата вечна поддршка за успех? Кој се гордее на твоите успеси, а кој те ,,крева” од твоите животни падови?

– Моето семејство и моите две најверни пријателки, благодарност до Бога дека ги поседувам.

Што мислиш, има ли иднина во пишувањето? Денес ретко младите читаат книги, дали тоа би те спречило да издадеш ново издание?

– Има иднина во пишувањето и те како, но можеби сум ја згрешила државата. Но, како и да е тоа не ме спречува да пишувам, но за понатамошните дела ќе размислам дали ќе ги издадам.

Која порака би им ја испратила на младите автори? Како би ги охрабрила тие да го остварат и следат својот замислен сон?

– Ако навистина го сакате не треба да постои граница, затоа што љубовта не знае за граници. Никогаш да не се откажувате од своите соништа, да не се забораваме себе си и детето во нас кое посакува да биде автор, доктор или пилот.

The post Мелиса Комина – Ако навистина сакате, тогаш не постојат граници first appeared on Кепенци.

Билјана Граматковски – Нашите млади луѓе треба да бидат нашата „топла авангарда“

Editor — Tue, 09 May 2023 12:11:25 +0000

Разговорот го водеше Димитира Десановска

Битола отсекогаш била пример за град во кој живее модата. Исто така, Битола важи и за град кој одамна се вреднувало образованието. Кога ќе се направи спој на овие две исклучително важни белези на нашиот град, ќе се добие прекрасна комбинација.

Со нејзината исклучителност, универзитетската работа и непосредноста со студентите, за проф. д-р Билјана Граматковски со сигурност можеме да кажеме дека во Битола постојат луѓе во чекор со времето кои стекнувајќи доверба кај младите ентузијастички лесно го извршуваат својот одговорен професорски позив.

За работата која како универзитетски професор, за модата, за работата со студентите и за ораторството со проф. д-р Билјана Граматковски, за една жена која е вљубеник во животот прочитајте во интервјуто со Димитра Десановска.

Професорка сте на Педагошкиот факултет во Битола. Што значи да се биде професор на Факултетот на кој сте студирале?

– Да се биде професор на факултет на кој претходно сте студирале е уште поголем предизвик, уште поголема одговорност. Тоа значи, дека треба да бидете учител пред вашите учители – почетокот на сите почетоци, ликот кој носи промена, ширејќи го квантумот на знаења. Тоа е маратон полн со пречки, но и благодет во исто време, затоа што на дланките на учителот лежат сите оние со намера да го променат светот.

Талентирана сте за ораторство и јавен настап. На тоа поле работите и со Вашите студенти. Колку е тешко да се создаде добар оратор?

– Благодарам. Добриот оратор се раѓа, но, добриот оратор може и да се создаде. Добриот професор најпрво го препознава ораторот во студентот, дури потоа почнува да го изградува дел по дел, ден по ден. Укажува дека добриот говор е всушност, пресметка со себеси и дека во основа, постојат само два вида на говор: успешен у неуспешен. Потребен е талент, емоција и многу, многу работа. Единствено не се потребни пресметан бизнис и калкулација.

Како Вас Ве привлече сцената и микрофонот?

– Секој тргнува од себеси, како што милува да каже еден мој почитуван колега. Сѐ она „за што ви пее пилето“, порано или подоцна ќе излезе на виделина. Сметам дека ние ја поседуваме моќта да одлучиме што ќе одбереме и на што ќе се восхитуваме. Толку е едноставно!

Ќе се одржи ли оваа година натпреварот по ораторство во рамки на Универзитетот т.е. УКЛО Тривиум?

– Да, како и секоја година тргнувајќи од 2016 година (со исклучок на пандемиските години) ќе се одржи натпреварот по ораторство УКЛО Тривиум. Последните две години, студентите ја имаат таа привилегија да зборуваат на слободна тема, тема која сами ќе ја изберат. Ова не го спомнувам попусто – ораторот мора да ја сака и познава темата на која ќе говори. И оваа година, сите пријавени студенти, сите до еден, ќе стигнат до местото, каде трите патишта исклучително успешно се соединуваат: граматиката, логиката и реториката. Да напоменам дека овој настан го организира Универзитетското студентско собрание. Со други зборови, ова е настан од студенти за студенти.

Пред кратко време во КИЦ- Битола беше одржана промоција на универзитетски учебници, во Ваше и авторство на Вашите колешки проф. д-р Јасминка Кочоска и проф. д-р Данче Сивакова- Нешковски. Колку за Вас беше значаен овој настан?

– На 21 ден од април, оваа година беше одржана промоцијата на двата универзитетски учебници „Интеркултурно образование“ и „Интеркултурна комуникација и билингвизам“. Во овие учебници умешно ја споивме меѓукултурната комуникација со билингвизмот зашто, несомнено, станува збор за поими што се наоѓаат во меѓусебна тесна врска и се поврзани со меѓукултурната комуникациска компетенција, а таа, пак, е особено важна во повеќекултурниот свет во кој живееме. Но, она што е поважно и излегува од рамките на академската важност на овие учебници е нашето пријателство, кое со сета своја цврстина и трајност се провлекува низ нивната содржина. И, да, емоцијата пулсираше насекаде.

Важите за личност која ја сака модата. Кога започна таа поврзаност со неа?

– Ја сакам модата и сметам дека таа љубов е взаемна. Ми се допаѓа етиката по хоризонтала и естетиката по вертикала. Ја сакам модата бидејќи не ми ја троши батеријата. Ја сакам модата оти не ми троши радост, оти не ме тера да бидам на емотивни полначи. Ја сакам модата, бидејќи е мојот ескапизам во „ексцентричност“. Зашто, „сѐ уште е подобро да си лудак во модата, отколку надвор од неа“.

Светот останува на идните генерации. Па, што би им препорачале?

– Нашите студенти, нашите млади луѓе треба да бидат нашата „топла авангарда“, нашата пркосна романтизација на отуѓеноста. Нашата армија арнотворци, вљубеници во знаењето, манирите и културата. Време е за будење!!!

The post Билјана Граматковски – Нашите млади луѓе треба да бидат нашата „топла авангарда“ first appeared on Кепенци.

Ивана Атанасовска – Борбата со себе е најтешка

Editor — Sun, 16 Apr 2023 21:26:37 +0000

Во денешно време, кога се чини, се живее безбедно, слободно и нема потреба од некаква директна „борба” како во минатото, младите се тие од кои сепак се очекува да преземат иницијатива и да се изборат за својата иднина, да преземат чекори за менување на општеството според нивните потреби, очекувања и визии.

Но, сѐ чини денес, како таквата иницијатива кај младите да изостанува, заменета со летаргија, апатичност и незаинтересираност, што е општ впечаток за „новите“ генерации, не само кај нас, туку и во светот. Во такви услови, да се биде и остане БОРЕЦ, е исклучителен предизвик, а ако уште и згора на тоа борбата е двојна, потфатит добива можност да се претвори во подвиг. Таков е примерот на младата битолчанка Ивана Атанасовска, која преку две свои професионално-општествени улоги во животот, добила шанса, двапати да се нарече БОРЕЦ.

Едната е како претседател на Локалниот Младински Совет на Општина Битола, замислен како тело кое треба да се „бори” гласот на младите да стигне до оние кои носат одлуки, а другата како секретар на Општинскиот одбор на Сојузот на борците од Народноослободителната и антифашистичката војна на Македонија (1941-1945).

Во рубриката Анфас, празнично велигденски, овој пат со Ивана зборувавме за сите аспекти на „борбите” на младите денес.

Во услови на крајна исполитизираност на сѐ, луѓето не прават разлика меѓу дневно-партиска политика и креирање на политики. Во таа смисла да се биде претседател на Младинскиот Совет е одговорна „политичка” функција. Колку тој Совет, како младинско тело реално учествува во креирањето на политиките во Битола?

– Локалниот младински совет е формиран во февруари 2022 година. За жал, точно е дека имаме политика во се, но страшно е кога политиката е присутна и кај младите, во голем облик и најчесто со погрешно толкување. Но, тоа се млади луѓе кои треба да учат, осознаваат и созреваат, а најголем пример за тоа треба да бидат возрасните. Во моментот како претседател носам одговорност да постои голема балансиранот со целата политичка ситуација и мислам дека засега е успешно. Целта додека трае мојот мандат е да се изгради тело кое што секој млад човек ќе го препознава и ќе го гледа како поддршка во креирањето на подобро општество за младите. Во однос на нашето учество во креирањето на одредени политики во Битола, не би можела да кажам дека активно учествуваме со оглед на тоа што се уште сме тело кое треба да созрева и да биде препознаено и од младите, но и од сите институции и носители на одлуки.

Имате и политичко искуство, во онаа другата, се чини денес, не многу популарна смисла на „политиката”. Во минатото бевте и кандидат на избори номинирана од политичка партија. Колку денес партиите се вистински одраз на идеологијата која, барем декларативно, ја застапуваат? Се разграничуваат ли идеолошките одредници јасно и прецизно, или се мешаат и претопуваат преку политичките компромиси заради интересот за коалицирање?

– Не би рекла дека имам некое големо политичко искуство, но сепак да можам да направам некои разлики со одредени работи. Бев кандидат за советник во Советот на Општина Битола, што за мене беше голем предизвик и од оваа гледна точка мислам дека позитивно е тоа што не станав дел од Советот. Денес, според мене партиите воопшто не се одраз на идеологија. Не постои разграничување на идеологиите и покрај тоа што постојано и интензивно се зборува за одредени политички застапувања, менување на општественото живеење “кон подобро“, но најверојатно тешко оди процесот кон колективно добро. Социјалната борба и борбата за работнички права се само дел од тој процес кој, за жал денес го гледаме ретко.

Колку за еден млад човек е важно да се има некаква лична (не мора партиска) идеологија. Вашето убедување, барем според активностите што сте ги имале, било со левичарски убедувања, но почитувач сте и на традиционалните македонски вредности. Колку е во таа смисла, овде кај нас, можно да се прави компромис за комбинирање на навидум „спротивностите”? На пример – можно ли е еден комунист, да биде истовремено и православен верник?

– Секој човек во својот живот треба да има јасно зацртана цел. Често се водам со една мисла „ Го почитувам туѓото мислење, но не значи дека го прифаќам.“ Да, сметам дека борбата за социјална правда и работнички права е нужна за секој од нас, индивидуално нема да ја имаме, колективно ДА. Моите позиции никогаш не сум сакала да ги наметнам, но немам проблем да објаснувам и укажувам зошто нешто мислам и како некако постапувам. На пример, имам голем број на пријатели кои се десно ориентирани.

Да се биде комунист значи да се почитува секој човек без оглед на потекло, раса, боја на кожата, па и вера. За мене религиозното определување е интимно прашање на човекот.

Ангажирана сте во Општинската организација на Сојузот на борците од НОБ во Битола. Како еден млад човек гледа на почитувањето на тој дел од македонската историја?

– За жал, повторно за жал, денес младите, барем во поголема мера не се запознаени со Народноослободителната и антифашистичка војна. Сепак, се додека има и еден млад човек кој е почитувач и ги негуваа тие традиции сметам дека постои надеж да се осознава и учи се повеќе за тој период од историјата. Како организација постојано се обидуваме да комуницираме и со млади луѓе кои можат да ги посетуваат нашите простории, да читаат или добиваат информации од тој период. Имаме голема и исклучително добра библиотека и секако дека секој што сака да ја запознае и работата на организацијата до добредојден. Секогаш потенцирам, за мене е огромен успех што во ОО на СБМ-Битола учам од луѓе со големо животно и професионално искуство, а тоа е нешто што најверојатно во овој момент на друго место не постои таква шанса.

Особено во смисла на континуитетот и обидот на одредени политички кругови да создадат перцепција на спротивност по секоја цена – на пр. на идејата на Илинденскиот период со идејата на партизаните во НОБ, нагласувајќи го премногу аспектот на социјалистичката револуција наспроти националната борба на Македонците како мотив.

Таквите политички погледи се целосно погрешни. Да се спротивставува или дава поголемо или помало значење на НОВ и Илинден како и обратно е бесмислица. Тоа се два испреплетени настани со подеднакво значење за македонскиот народ. Ова произлегува и од документите донесени од АСНОМ, каде јасно се искажува на континуитетот на борбата за слобода, па дури и со имињата на партизанските одреди тоа се потврдува.

Дали младите денес доволно знаат и дали се интересираат за историја, особено од национален аспект на вековната борба на Македонците за своја суверена држава?

– Не, младите во најголем дел немаат познавање, а она што сметаат дека го знаат често може да биде и погрешно. Ова го зборувам од лично искуство, во постојан контакт сум со младите и точно ги знаам позициите кои ги имаат и од аспект на илинденскиот период, но и од аспект на народноослободителната и антифашистичка војна. Затоа, исклучително е важно да се негуваат тие историски моменти, како што тоа го прават и сите останати држави во Светот.

Факт е дека младите денес се сѐ помалку заинтересирани за учество во креирање политики, младински активизам и било каков друг ангажман, надвор од она што им е секојдневна обврска, тоа го потврдуваат и редица истражувања во последните години. Разликата е само во перцепцијата – возрасните велат дека младите се безволни, апатични, па дури и мрзливи, а „децата” велат дека не веруваат во систем, во правда, во политика, па дури и во возрасните воопшто, вклучително и родителите. Тоа е една алармантна состојба на изгубена доверба и губење на надеж дека тие со својот ангажман нешто би можеле да променат. Навистина ли нема надеж?

– Точно е дека младите често се апатични и незаинтересирани. Но, младите ја немаат таа привилегија да се во позиција да менуваат. Често се случува да има некоја иницијатива од страна на младите, последните години можеби има некое придвижување кон подобро, но сепак имајќи во предвид дека нашето општество се соочува со големи проблеми, некако како младите да се занемаруваат кога имаат некои побарувања. Знаете како, еден ден тие млади треба да се на позиции каде што ќе носат одлуки, замислете како би се однесувале тие кон новите генерации на млади. Голема е веројатноста дека ќе се однесуваат исто како што некој се однесувал кон нив. Никогаш не сум поборник за ова, напротив, никогаш не треба да правиме нешто што не сме сакале да ни прават нас, но сепак борбата на човекот со себе е најтешка. По однос на надеж, секогаш постои надеж колку и да ја нема, колку и да не се гледа.

Да се вратиме на активностите на Младинскиот совет, вие сепак постоите, „мрдате” и се трудите да ги предизвикате потребните промени, за да ја вратите довербата и да ви се чуе гласот. Имаат ли возрасните политичари, административци и институции воопшто слух за вас? Ве прашуваат, консултираат, бараат ли ваше мислење, предлози, сугестии?

– Во последниот период, да, се случува да има консултации, покани за дебати и сл. Сепак, повторно ќе нагласам, ЛМС како тело многу малце се препознава и како и се што е ново треба многу голем труд и работа. Целта, на крајот од мојот мандат е ЛМС да се препознава како сериозно изградено тело, кое можеби нема да има многу иницијативи, но ќе има оставено цврсти темели за сериозни промени понатаму од своето постоење.

Има ли Ивана лична визија – план за себе и за своето опкружување во следните 10 години, и како желба, но и како фокус за ангажман и работа?

– Мојата цел и визија се хумано општество, искреност и почит помеѓу луѓето и поддржани млади кои ќе ги менуваат работите само на подобро, а ќе бидат коригирани кога грешат. Се надевам дека за 10 години ќе имаме општество каде што ќе имаме достоинствен живот. По однос на работата, работам нешто кое за мене е задоволство, а покрај тоа би сакала да се градам како личност која со своето искуство ќе може да дава само позитивен придонес во општеството.

Порака за младите сигурно имате, и секако на средбите, состаноците во активностите секако им ја предочувате, но имате ли порака за возрасните? За генерацијата која во моментов го води и управува со општеството?

– Младите да се градат во сериозни луѓе кои ќе бидат среќни и задоволни од начинот на својот живот. Секогаш да бидат другарски ориентирани. Да немаат гордост да признаат дека некаде погрешиле, а кога имаат шанса да учат од повозрасните тоа да го направат. Да, најчесто младите ги менувале и движеле работите и очекувам во наредните години да се случи истото генерално и на Светско ниво во многу области. Пораката за возрасните е на младите да му овозможат среќно детство, растење и развиток на личности со кои ќе се гордееме.

The post Ивана Атанасовска – Борбата со себе е најтешка first appeared on Кепенци.

Рената Петревска Нечкоска – Иднината е во концептот – корени и крилја

Editor — Sun, 09 Apr 2023 20:11:27 +0000

Разговорот го водеше Димитра Десановска

Општопозната е поговорката дека човекот учи од своето искуство и дека човек најдобро учи кога ќе почувствува нешто на своја кожа. Во свет во кој секој млад човек ја бара својата шанса за парче под синото небо, за егзистенција и подобар живот, за пракса, надоградување и себеусовршување, ретко кој му го обезбедува тоа. Но за среќа постојат луѓе кои и денес мислат на младите и нивната иднина. Такви луѓе се оние кои работат на ERASMUS програмата. Во оваа прилика имаме можност да поразговараме со институционалната координаторка на ERASMUS проектите на Универзитетот Свети Климент Охридски, Битола проф. д-р Рената Петревска Нечкоска.

За можностите кои ги нуди оваа програма, за категоријата млади студенти кои ја опфаќа, за предизвиците со неа разговараше Димитра Десановска. Прочитајте и видете како светот може да биде на дланка, како се стекнува искуство и пријателства.

Што значи всушност скратеницата ERASMUS, а и целиот овој проект?

– Erasmus+ е програма на Европската Унија за поддршка на образованието, обуките, младите и спортот во Европа. Програмата е најголемата во регионот, и може да ја користат индивидуи и проектни конзорциуми. Скратеницата значи European Community Action Scheme for the Mobility of University Students – со што е очигледен акцентот на мобилност на студенти, но и академски и административен кадар, обучувачи, волонтери и сл. Инаку, инспирацијата за името е според големиот хуманист и теолог Еразмус Ротердамски, чиј живот и работа се одвивале преку постојана мобилност на релацијата Париз, Леувен и Кембриџ, а и самиот стипендирал млади да патуваат за учење.

За која категорија студенти станува збор кога се вели дека Еразмус нуди мобилност во ЕУ држави? Постои ли можност и за студенти и на додипломски и на постдипломски студии?

– Програмата Еразмус + отвора можности за студенти на сите три циклуси на УКЛО – додипломски, магистерски и докторски. Студентите може да бидат на студии на странски универзитет еден семестар или година, и/или на пракса.

За кои ЕУ држави станува збор?

– Програмата како домаќини опфаќа т.н. програмски држави (сега наречени држави со статус – асоцирани на програмата) и т.н. партнерски држави (сега наречени држави со статус – неасоцирани на програмата) и во различни линии, поединции и институции од целиот свет може да бидат вклучени во истата. Но, стандардните мобилности за студенти и кадар се најчесто во државите низ ЕУ, како и нашата држава, Србија, Исланд, Лихтештајн, Норвешка и Турција.

Повеќе на овој линк https://erasmus-plus.ec.europa.eu/programme-guide/part-a/eligible-countries.

Секако, за било која мобилност, потребни се соодветни интер-институционални договори, процедура и запазени рокови.

Дали се доволни финансиските средства кои им се доделуваат на студентитите за живот во странските држави, со оглед на тоа што постои финансиска криза во светски рамки?

– Според досегашните искуства, финансиските грантови се доволни, со добро владение, да се покријат трошоците за време на мобилноста, а младите често вклучуваат и патувања, дружби, дополнителни активности. Смислата на грантовите е покрај редовните издатоци што секој ги има во своето место на живеење, да овозможи дополнителен приход за меѓународна мобилност. Европската Комисија, преку Националните Агенции, ги пропишува, адаптира и одобрува средствата согласно состојбите на економијата во земјите-домаќини каде што би се трошеле, така што извесни осцилации се земени предвид. Секако, ова се грантови, и секој кој поаѓа мора да има предвид и свој финансисти план, можности, заштеди и т.н. бидејќи ние се јавуваме како корисници на грантови, и за тоа треба да сме свесни, благодарни и со добро менаџирање на средствата.

Што треба да направат студентите од Универзитетот ,,Свети Климент Охридски “-Битола за да си ,,обезбедат “ мобилност?

– УКЛО континуирано обезбедува грантови за мобилност кои ги доделува на своите студенти и кадар, и одржува одлична соработка со Националната Агенција за Европски образовни програми и мобилност и Европската Комисија. Нашата интерна процедура подразбира следење на повиците за аплицирање и токовите, во што се вбројуваат и чекорите на истражување и соработка со факултетските координатори, аплицирање, номинација на студентите од нашата централна служба, а доколку мобилноста и грантот се одобрени, спроведување на мобилноста и унапредување на своите знаења, вештини, компетенции и отворени можности, како и придонес за подобрување на самата институција, преку споделување искуства, проактивност и мотивација. Деталите за текот на активностите се наоѓаат на официјалната страница на УКЛО https://uklo.edu.mk/sorabotka/mobilnost/

Постои ли можност за размена или мобилност на стручен универзитетски кадар односно универзитетски професори во странство?

– Секако, тоа е мобилност за одржување на предавања на странски универзитет или за обуки. На тој начин кадарот ги унапредува своите компетенции, воспоставува нови соработки, отвора можности за нови вмрежувања и заеднички напредок во наставната, научноистражувачката и административната сфера.

Какви искуства ,,носат “ со себе студентите кои веќе биле учесници во Еразмус проектите?

– Преубави. На УКЛО караванот за Еразмус +++ Студентски работи, се запознавме со студенти и кадар кои оствариле или остваруваат меѓународна мобилност во рамки на програмата, и нивните сведоштва беа инспиративни и позитивни. Отворањето на умот, личноста, охрабрувањето и мотивацијата кои произлегуваат од тие искуства, се незаменливи. Секогаш им порачуваме, со ум, живи и здрави да се вратите, и најубаво да си поминете. Веќе извесно време, дисеминација на различните искуства правиме и преку хештагот #UKLOErasmus. https://www.facebook.com/hashtag/ukloerasmus

Институционален координатор сте за Еразмус плус на УКЛО. Како Вие сте се пронаоѓате во работата со млади индивидуи кои допрва треба да ја градат својата кариера и иднина?

– Оваа улога ми е совршено вклопување на моите досегашни искуства, мојата личност и она што ме инспирира целиот живот – овозможувањето и откривањето на потенцијалите кај младите. Особено што отсекогаш сум била светски патник, професионално, волонтерски, но и како студент на трет циклус на нашиот УКЛО. Мојата порака е – корени и крилја, имајте ги своите силни и значајни корени во својот факултет, своето семејство и држава, но израснете ги и крилјата на космополитизмот, соработката, толеранцијата и убавината на отворените хоризонти.

Им нудите поддршка и мобилност на млад напреден кадар кој ќе има можност да се образова во странски европски земји. Влијае ли тоа на Вас како личност?

– Секако. Ова е академска мобилност, и надградува квалитет. Особено што верувам во парадигмата на коеволуција, кокреација, ко-сонување. Кога ќе се надминеме себеси во смислата на постоењето, откриваме дека сите сме поврзани, и напредуваме само заедно, со квалитетна мисла и добра намера. Во спротивно, заедно и тонеме. Иницијалното искуство со меѓународна мобилност, комплетирано со одржување релации со мрежите на алумни коишто функционираат континуирано, е начинот како да сме постојано на патеката на подобро, во овие глобално тешки и турбулентни времиња, а во овој волшебен живот. Моето битисување во оваа смисла се состои во градење и одржување функционални мостови на взаемна поддршка, соработка и напредок, со многу труд, посветеност, па и пожртвуваност, како академски граѓанин на светот. Еве го најновиот пример како конкретно го правиме тоа https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-031-11065-8

Што мислите, се затвораат ли кепенците за Македонија откако младите студенти еднаш (со помош на овој проект) ќе го искусат начинот на живот во странство?

– Се надевам не. Во рамките на историската трејсер студија што ја направивме со Western Balkans Alumni Association (инфо и комплетен пристап до студијата https://www.western-balkans-alumni.eu/about/tracer-study/, цели студија https://www.western-balkans-alumni.eu/wp-content/uploads/2023/01/wbaa_tracer-study_2021.pdf ) особено за алумните на Еразмус програмата од регионот на Западен Балкан, се констатира дека “одливот на мозоци” (brain drain) е состојба и тренд коишто сè уште тракт и не се заменете со “циркулацијата на мозоци” (brain circulation), како подобра варијанта. Особено младите, чиишто корени се претежно со фамилијата но не и со сопствено семејство, претставуваат најскапоцениот плод што не смееме да продолжиме да го губиме во странство. Прагматичното размислување наведува на тоа дека низ развиена Европа има веќе воспоставени и релативно добри системи, практики, образование, здравство, култура и квалитет на живеење, што се предмет на секојдневна проблематика кај нас. Но, луѓето ги парват системите исто така. Она што е заедничко за целото човештво и секое време и место, е дека треба да се работи вредно, квалитетно, сестрано, несебично, добронамерно, посветено, професионално, а тоа секој го воочува и прави, особено кога живее и работи во понапредна држава. Доколку би се активирале на таков начин луѓето и тука, ќе се отворат кепенците од вашето прашање. А би се затворале само “навечер”, за да го заштитат своето внатре, до следниот сончев зрак. Најискрено се надевам младите ќе бидат понесени од желбата своето искуство, знаење и порив да ги насочат и во квалитетна реконструкција на својата држава, па така би станале градбен елемент во своето и во нашето подобро утре.

Д-р Рената Петревска Нечкоска
Институционален Еразмус координатор на УКЛО
Професор на Економски Факултет Прилеп и Постдокторанд на Универзитетот Гент во Белгија

The post Рената Петревска Нечкоска – Иднината е во концептот – корени и крилја first appeared on Кепенци.

Позитивните туристички практики на Недо Пинезиќ – Го живеам тоа што го зборувам

Editor — Wed, 29 Mar 2023 20:45:12 +0000

Кога целиот живот го посветиш на некоја цел која на почетокот на луѓето од опкружувањето им изгледа како недостижен идеал, а особено кога по години упорност, макотрпна работа и учење гледаш како пред твоите очи и пред очите на скептиците таквата цел станува реалност дури и повеќе од првичната замисла, тогаш скромноста, иако вистинска станува излишна, затоа што ќе пречи на патот на пренесување на таквото искуство на другите, како додадена вредност на првичната мисија.

Соговорникот на Кепенци во ова издание на Анфас, Недо Пинезиќ, себе си не се смета за туристички експерт, но е подготвен своето знаење стекнато низ искуствена пракса да го пренесе секаде каде што е потребно и притоа и самиот да продолжи да учи и љубопитно да осознава и открива нови знаења од луѓето на кои им предава.

Во Македонија велиме: – не слушај гаталец, туку паталец, што во превод би значело дека треба да се слушаат советите од луѓе кои на своја кожа, емпириски го искусиле тоа што го „проповедаат”, а не само од теоретичари кои фантазираат за некакви научни тези, кои немаат многу допир со реалноста. Дали Недо Пенезиќ е „гаталец” или „паталец”?

– Го живеам она што го зборувам – е мојот најкус одговор. Имам среќа што мојот живот е проткаен со големо искуство, но што и денес во овие зрели години сум љубопитен како мало дете и расположен за учење. Среќен сум, ако дел од тоа искуство можам да го пренесам на другите луѓе и да им помогнам да го скратат патот кон зададената цел.

Во Македонија сте во еден вид мисија на пренесување на тоа сопствено искуство на оние на кои им е најпотребно. Во Преспанскиот Регион, на преубавото езеро, во подрачје со голем туристички потенцијал кој е многу малку искористен, два дена се дружевте со македонските „паталци” – ентузијасти кои во многу неизвесни услови имаа храброст, како поединци и во рамките на своите семејства и мали рурални заедници да се фатат во костец со туризмот во обид предизвикот да го претворат во можност. Ова беше ваша прва средба во низата, каков е вашиот впечаток, гледате ли овде доволен потенцијал за остварување на целта на една ваква обука?

– Секако. Потенцијалот не е тоа што недостига и за тоа сме сите свесни. Јас повеќе сакам да зборувам за волјата на луѓето да направат вистински чекори од кои и тие самите лично и како заедница ќе можат да ги остварат своите цели. Почувствував добра, позитивна енергија, особено на крајот од вториот ден. Неспорно е дека сите учесници се храбри и претприемчиви луѓе. Ми се чини дека имаат и волја за здружување на силите. Верувам дека таа добра енергија уште повеќе ќе ја развиваме во следните дружења.

Освен многуте практични примери од вашето сопствено искуство и искуствата од вашиот остров Крк и од Хрватска воопшто, како примери за силни туристички брендови, еден добар и важен дел од првиот модул на вашата обука во Преспа, беа и силните мотивациски пораки. Колку, освен прагмата и тоа нужно рационално претприемачко размислување, во туризмот е важна идејата, тој идеалистички, можеби и по малку луд занес, упорност, па дури и тој наш познат балкански инает, како поттик за реализација на идеи кои на почетокот се чинат како невозможна мисија?

– Одлично го кажавте тоа! Да, мора да си и малку „мрднат“, да го имаш во себе тој некој инает и понекогаш да тргнеш „со главата низ ѕид”. И вие сте добар пример на таквата упорност и јас ви се восхитувам како успевате во скромни услови да ги развивате вашите идеи и да остварувате одлични проекти. И јас „играм на таа карта” во овој наш заеднички проект.

Преспанското Езеро е на дофат на Охридското, но се чини, со години како да е во сенка на познатиот Охрид, во кој што досега биле фокусирани сите национални промоции и државни и приватни туристички инвестиции, создавајќи клима на еден неартикулиран туристички развој, кој веќе стана закана за самиот себе, доведувајќи го дури во ризик и одамна стекнатиот статус на Град на УНЕСКО. Таквото досегашно запоставување ја сочува Преспа како негибната природа, еден ендемичен хабитат на флора и фауна, со мали езерски острови и брегови во три различни земји. Гледате ли во тоа потенцијал? Во контекст на актуелните, драстично изменети меѓународни трендови во туризмот.

– Преспа е бисер на негибнатата природа и таква мора и да остане.
Сѐ што правиме мора да биде на високо ниво на развиена еколошка свест. Охрид не го познавам доволно добро, но она што досега го видов и слушнав ме потсетува на нашите познати туристички места на Јадранот кои доживеаја преизграденост и урбанистички удар на автентичноста.
Се надевам дека сѐ уште не е доцна да учиме на грешките на другите и да го планираме натамошниот развој на одржлив начин.

Која е вашата порака за сите „обични” луѓе во Македонија, особено за младите од селата, коишто можеби почнале колебливо и со страв, но сепак да размислуваат за некакви скромни инвестиции во туризмот во своите мали места и трошни семејни куќи?

– Без оглед на сите потешкотии, денешното време на дигитална економија ни овозможува и преку работа оддалеку да се вклучиме во светските текови на деловно работење, а притоа да не мораме да одиме „trbuhom za kruhom” (во странство по егзистенција).

Ако ја искомбинираме својата примарна дејност со дополнителни приходи од туризмот, можеме да постигнеме таков стандард со кој ќе можеме да си дозволиме патувања по светот како слободни луѓе, а не како наемни работници.

Од друга страна, ако животот сепак нѐ однесе во странство, по стекнување нови знаења и искуства, добро е да се знае дека во родниот крај нѐ чека „наше место под сонцето”. Во своето природно опкружување во кое квалитетот на животот дава исполнетост на духот и вистинско чувство на среќa, каде што можеме со стекнатото знаење и капитал да помогнеме во изградбата на подобро животно опкружување за идните генерации и да ги оствариме своите соништа. Што повеќе од тоа човек може да посака?

Пинезиќ пролетва во Преспа се дружеше со дваесетина исклучителни претприемачи, рурални туристички работници, производители на храна и сродни здруженија, во рамките на првиот од четирите модули на проектот на УСАИД за Управување економски развој и раст на претпријатијата (EDGE) и ГИЗ Поддршка на економската диверзификација во руралните подрачја на Југоисточна Европа СЕДРА, за земјите од Западен Балкан. Повод за разговорот е обуката одржана во Отешево, на автентичниот брег на Преспанското Езеро.

The post Позитивните туристички практики на Недо Пинезиќ – Го живеам тоа што го зборувам first appeared on Кепенци.

Силвана Нешковска – Секоја книга е еден Универзум

Editor — Tue, 21 Mar 2023 14:25:55 +0000

Разговорот го водеше Димитра Десановска

Во современото општество, кога човекот е во потрага по себе, по својата среќа, по својот глас и по своето јас, проф. д-р Силвана Нешковска му даде посебен сјај на Меѓународниот ден на поезијата со промоцијата на својата прва книга ,,Првата половина”.

Во ера во која информациите се леснодостапни и како да лебдат во воздухот чекајќи го својот грабнувач, Нешковска го опишува копнежот и жедта да се стигне до знаењето, до непресушниот извор.

Таа зборува за тоа дека во нашата глава секогаш кепенците треба да бидат ширум отворени за сонот кој само за момент може да стане реалност.

Со своите ставови, животни ситуации, одлуки и препреки Нешковска само потврдува дека Анштајн ја говорел вистината кога рекол: ,,Никогаш не се откажувај од она што навистина сакаш да го постигнеш. Човек со големи соништа е помоќен од оној кој ги поседува сите факти”.

За тоа колку се значајни наставниците во животот на едно дете, за паралелата помеѓу англискиот и македонскиот јазик, за детството, за младоста и одлуките кои таа ги носи со себе, за промоцијата на нејзината прва книга поезија во Студентско Информативниот Центар, во рубриката Анфас нашата Димитра Десановска разговараше со професорката од Педагошкиот факултет- Силвана Нешковска.

Кога би ја имале можноста да се вратите назад, да запловите низ времето, како би го опишале Вашето детство?

– Растев како мирно и послушно дете. Родителскиот збор за мене беше „закон“, не дека родителите ми беа толку строги, туку дека сметав оти тие се возрасни и знаат што е најдобро и најправилно. Учев многу и тоа самоиницијативно, без никакво поттикнување и мотивирање од страна. А читањето беше мојата најголема пасија. Се натпреварував со самата себе во смисла колку книги можам да прочитам за време на распустот, на пример. И во текот на училишната година покрај задолжителните лектири, постојано позајмував книги од библиотека и не сакав да останам без книга ни еден ден. Повторно, тоа го правев по налог на некој свој внатрешен порив, особено затоа што уживав да откривам нови светови – бидејќи секоја книга е еден свој мал свет, еден универзум… Книгите се разбира не беа моите единствени другари во текот на детството. На училиште сакав да се дружам со сите иако секогаш имав една „најверна“ другарка. Сепак, најубави спомени имам од моите другарки и другари од маалото со кои уживавме да бидеме надвор и да им се препуштиме на сите детски игри кои беа популарни во тој период – царица, ластик, криенка, лепчиња и др.

Кога прв пат се роди желбата да се изучува еден странски јазик како англискиот, кој во минатото и не беше така познат како сега?

– Мислам дека имав шест или седум години кога англискиот јазик сериозно ми го привлече вниманието. Во тој период, во соседството се досели едно семејство, повратници од Австралија. Тие имаа три деца, а со нивната ќерка, која беше родена во Австралија, бидејќи беше само една година поголема од мене, веднаш станавме неразделни другарки. Јасно како денес да се случило се сеќавам како со големо љубопитство постојано ја потпрашував како е на англиски овој или оној збор, па си ги запишував сите тие зборови педантно во една тетратка и многу се радував на секој новонаучен збор.

Од оваа перспектива гледано, немам некое јасно објаснување зошто сум избрала да го изучувам англискиот јазик. Се чини дека во прашање била некоја силна внатрешна интуиција. Така на пример, се сеќавам дека во петто одделение требаше да одбериме кој странски јазик сакаме да го изучуваме – германски или англиски. Јас немав никаква дилема дека сакам да учам англиски и тоа по цена да бидам префрлена во друго одделение бидејќи одлуката на повеќето мои соученици беше да го изучуваат германскиот јазик. За едно дете на свои единаесет години, одделувањето од другарчињата во одделението беше многу храбар и необичен чекор, кој практично го направив без никаква дилема и сомнеж, предводена единствено од желбата да го изучувам англискиот јазик.

Како дете, сте сонувале ли да станете она што сте денес, универзитетски професор и поетеса?

– И во изборот на средното образование (гимназиско, јазичен смер) и во изборот на факултет и студиска програма бев предводена од силната желба убаво и темелно да го научам и владеам англискиот јазик. Кога се запишав на факултет ја избрав наставната насока затоа што по дипломирањето, имаше можност да се дополагаат и одреден број испити од преведувачката насока и студентот да се стекне и со таа квалификација, додека обратното не беше можно, односно оние што избрале преведувачка насока многу потешко можеше да се преквалификуваат како наставници. Оваа информација беше пресудна за мојот избор, а не идејата дека сакам да станам професор. Но, на крајот на студиите, следеше период на самопреиспитување, рефлексија на постигнатото и планирање на иднината и тогаш веќе јасно можев да се видам себеси во улога на универзитетски професор. Тоа беше и мотивот веднаш по дипломирањето да се запишам на постипломски студии и да се стекнам со називот магистер, бидејќи тоа во суштина беше „пропусницата“ за влез во високото образование.

Во однос на вториот дел од прашањето, поезија почнав да пишувам уште во основно, поттикната од мојата многу почитувана наставничка, сега веќе за жал покојна, Даница Филева, која постојано ме пријавуваше на некои литературни конкурси, на кои доста често бев и наградувана. Во средношколските денови оваа мисија ја продолжи мојата драга професорка по македонски јазик, Мери Талевска, која преку деталните и темелни анализи на делата за време на часовите, ми ги прошируваше видиците и ме предизвикуваше да читам што е можно повеќе. Како спонтана реакција на сето тоа секако беше пишувањето поезија.

Во текот на студиите, со оглед на тоа дека целото мое внимание беше насочено на предавањата и испитите, често на шега знаев да кажам дека „музиите кои ме инспирираа да пишувам поезија ме напуштија, ми побегнаа, односно се откажаа од мене“. По додипломските студии веднаш акцентот го ставив на научно-истражувачка работа во рамките на постипломските и докторските студии, а со тоа и времето за читање „слободна“ литература и пишување поезија беше сведено на минимум.

Моите повремени поетски изблици во текот на последниве години сметам дека не се сѐ уште доволни за да се закитам со овој прекрасен термин „поетеса“. Но, секако доколку музите одлучат да ми се вратат и доколку продолжам преку поезијата да го изразувам својот внатрешен свет, можеби еден ден во иднина ќе можам „чесно да си ја заработам“ и таа титула.

Предизвик ли е да се биде професор на млада и ако може да се рече бунтовна популација, подготвена да чекори во животот и да сфати каков е светот навистина?

– Да се работи со младата популација е најголем предизвик, огромно задоволство но и преголема одговорност. Денешниве млади, поконкретно студентите со кои работам, се пред сѐ добро инфромирани и точно знаат што сакаат во животот. Секако дека потребно е некакво усмерување но во голема мера тоа се веќе оформени личности кои имаат свои конкретни планови, амбиции и желби. Најпотресниот дел за мене, од аспект на нивни професор, е тоа што голем дел од нив својата иднина ја гледаат надвор од нашата земја. Навистина не е лесно да се гледа како таков голем потенцијал буквално ни се лизга низ прстите, и наместо да биде вклучен во зацврстувањето на темелите на оваа наша мала и се уште релативно млада држава, си заминува надвор и својот придонес ќе го даде во градењето на некоја друга веќе етаблирана странска земја.

Што мислите, подобро ли е опцијата која родителите особено ја практикуваат, децата да го изучуваат англискиот јазик од најмали нозе?

– Неспорно е дека помалите деца полесно учат странски јазик, односно дека „го впиваат странскиот јазик како сунѓер“. Доколку родителите имаа желба и можност финансиски да ги поддржат нивните деца да го изучуваат англискиот јазик од мали нозе, секако дека нема ништо спорно во тоа. Она што загрижува е тоа што некои деца се препуштаат комплетно на современите уреди и апарати како мобилни телефони, компјутери и таблети и спонтано го учат англискиот јазик преку видео игри, јутјуб видеа, комуникација на социјалните мрежи и сл. но притоа губат интерес за мајчиниот јазик, односно воопшто или многу малку го учат својот сопствен јазик. А тоа секако не смееме да го дозволиме. Децата се иднината на оваа земја и од мали нозе треба да ги воспитуваме да си ја сакаат таковината и македонскиот јазик и култура кои се во основата на нашиот идентитет како народ.

Денес беше објавена Вашата прва книга поезија насловена „Првата половина“. Ве молам, ќе може да кажете за што всушност станува збор?

– Станува збор за стихувана автобиографија, во која отворено и искрено, без никакво затскривање се откривам себеси, онаква каква што сум, од денот на моето доаѓање на овој свет до денешниов ден. „Првата половина“ воопшто не беше планирана. Се случи спонтано пред една година и сега од оваа перспектива, таа не претставува ништо друго освен правење на една ретроспектива за тоа од каде сум тргнала, каде сум сега и каде сум упатена. Исто така, „Првата половина“ е своевидно заблагодарување на моето семејство, моите најблиски, но и на моите пријатели, професори, колеги и студенти, кои секој на свој начин влијаеле врз мене, т.е. врз моето формирање како личност.

Книгата содржи поезија и на македонски и на англиски јазик. Зошто се решивте на еден таков чекор?

– Песните во „Првата половина“ првично беа напишани на македонски јазик. Откако ја завршив книгата, сфатив дека сакам да се предизвикам себеси со тоа што истите ќе ги преведам и на англиски. Повторно, и со оваа моја активност, како да сум сакала несвесно да ја потврдам мојата целосна посветеност на англискиот јазик којшто со сите свои неограничени можности што ги нуди, несомнено е моја животна определба.

Колкав временски период Ви беше потребен за книгата да ја види светлината на денот?

– Книгата е производ на едно поетско вдахновение кое ме обзеде како силен бран против кој не можев да се борам и кој не ме остави се дури не излезе на хартија се она што се собирало и таложело во мене со децении. Практично за неколку дена го имав материјалот пред себе. Нормално следеше период на читање и препрочитување, дотерување и досредување а потоа и преведување на англиски. Потоа го оставив да „одлежи“, а во меѓувреме го испратив и до неколкумина одбрани вљубеници во литературата и мои драги луѓе кои имаа задача да ми дадат искрено мислење. Тука ги добив првите охрабрувања и убедувања дека ова четиво заслужува да ја види светлината на денот. Последната фаза беше добивањето на три прекрасни рецензии за книгата и секако печатењето на книгата. Целиот процес или циклус се заврши за точно една година.

Се работи за книга поделена во 3 дела. Имено, првиот носи наслов ,,На почетокот на првата половина “, вториот ,,Во зенитот на првата половина “, и третиот ,,Во предвечерието на првата половина “. Зошто токму овие три поднаслови?

– Во циклусот песни „На почетокот на првата половина“ всушност ги опишувам најважните моменти од моето детство, најубавите спомени поврзани со моите најблиски онака како што ми останале запишани во мојата меморија.

Во вториот циклус песни со наслов ,,Во зенитот на првата половина “ се збогувам „со детето во мене“ и се обидувам да влезам во нова фаза од мојот живот како млада девојка, која е во потрага по себеси, во потрага по љубов но и знаење и во потрага по смислата на постоењето.

Во последниот циклус „Во предвечерието на првата половина“ пишувам за неколку клучни настани и личности кои го одбелжале мојот живот како возрасна жена која создала свое семејство, која се соочува со професионални предизвици и безброј животни дилеми. На крајот на овој циклус упатувам и отворена благодарност до универзумот за сe’ што досега ми дал и одзел, зошто само на тој начин, со сите тие падови и подеми сум можела да станам оваа денешна јас.

Промотори и рецензенти беа универзитетските професори и Ваши колеги, проф. д-р Златко Жоглев, проф. д-р Гордана Стојаноска, и проф. д-р Даниела Андоновска-Трајковска. Како падна изборот на нив?

– Тројцата рецензенти на „Првата половина“, проф. д-р Златко Жоглев, проф. д-р Гордана Стојаноска, и проф. д-р Даниела Андоновска-Трајковска не се случајно избрани како рецензенти и промотори на мојата прва поетска книга. Тоа се мои почитувани колеги од Педагошки факулет – Битола, со кои веќе една деценија интензивно соработувам во организација на различни настани и проекти од литературен карактер. Тоа се исто така докажани и веќе профилирани поети, писатели и литературни критичари кои навистина ми направија особена чест со тоа што внимателно ја прочитаа мојата поетска збирка и мошне успешно проникна во суштината на моите песни.

Имаше и рецитал на Ваши студентки. Отворени ли се кепенците за младите надежни поети?

– Во промоцијата на „Првата половина“ активно се вклучија и две мои студентки, Ивана Петровска и Димитра Десановска, и двете вљубеници во поезијата и поетеси. Ивана и Димитра заедно со уште неколкумина нивни колеги и колешки од Педагошки факултет – Битола, веќе неколку години наназад редовно се дел од сите литературни настани што ги организираме во рамките на Центарот за литература, уметност, култура, ораторство и јазик при ПФБТ како и настаните кои ги организираме под покровителство на Македонското научно друштво – Битола.

На младите останува светот, и секако дека немам сомнеж дека вака исклучително квалитетни индивидуи можат многу да постигнат и далеку да стигнат и без да ги напуштат границите на нашата земја и да „бркаат“ своите соништа некаде надвор, само доколку се доволно упорни и посветено работат на остварување на својата цел.

Проф. д-р Силвана Нешковска родена е во Постојна, Р. Словенија, во 1979 година. Основно и средно образование завршила во Битола, додека сите три циклуси од високото образование на Филолошки факултет „Блаже Конески“ во Скопје.

Во 2008 година ја започнува својата академска кариера на Факултетот за администрација и менаџмент на информациски системи во Битола, а од 2014 наваму е делот од кадарот на Педагошки факултет – Битола каде предава повеќе предмети од областа Англистика на додипломски, постдипломски и докторски студии. Во 2020 година избрана е во звање вонреден професор на Педагошки факултет – Битола, и е акредитиран ментор на постипломски и докторски студии.

Проф д-р Нешковска има објавено околу 90 научно-истражувачки трудови во референтни домашни и меѓународни публикации на теми од прагматика, преведување, и изучување на англискиот јазик како странски јазик. Објавените трудовите се нотирани во репозиториумот на УКЛО, како и во други бази со податоци како што се Research Gate, Academia и Google Scholar.

Нешковска учествувувала на повеќе од 50 конференции, семинари и работилници кои третираат лингвистички теми, каде ги изложила резултатите од нејзините истражувања. Таа активно се занимава и со преведувачка дејност и бил дел од повеќе преведувачки проекти меѓу кои се и следниве: превод на поезија од Радован П. Цветковски; Превод на изложба организирана од Австрискиот Конзулат во Битола; Превод на поезија за потребите на списанието „Современи Дијалози“; Превод на монографија издадена од Македонското научно друштво – Битола и др.

Проф. д-р Нешковска автор е на учебник за преведување наменет за студентите по англиски јазик и книжевност како и ко-автор на уште неколку други стручни монографии од областа на преводот и прагматиката.

Нешковска е активен член на Центарот за литература, уметност, култура, ораторство и јазик на Педагошкиот факултет – Битола. Во рамките на работата на Центарот на покана на д-р Нешковска повеќе реномирани професори, писатели, поети и преведувачи од земјата и странство одржале свои предавања и средби со студентите на Педагошки факултет – Битола.

Таа исто така е член на Македонското научно друштво – Битола, при што во периодот 2020 до 2022 година била Секретар на одделението за лингвистика и литература и еден од уредниците на списанието „Современи дијалози“ чиј издавач е МНД – Битола. Во 2022 година избрана е за член во Управниот одбор на друштвото.

„Првата половина“ е прво нејзино објавено поетско издание, иако проф. д-р Нешковска, пишувала поезија од најмала возраст и во повеќе наврати била наградувана за нејзините поетски творби. Во последните неколку години избор од нејзините песни се објавени во списанијата „Современи дијалози“ и „Раст“.

The post Силвана Нешковска – Секоја книга е еден Универзум first appeared on Кепенци.

Дарко Гроздановски – Почнав со восхит со ширум отворени очи

Editor — Wed, 15 Mar 2023 22:43:53 +0000

Разговорот го водеше Ивана Христова

Младоста е период на учење, откривање, себеспознавање … на профилирање на она што како љубов започнало уште од раното детство, со детски трепет и одушевеност предизвикани од она што се нарекува природна дарба. Во случајот на младиот битолчанец, наскоро дипломиран виолинист, Дарко Гроздановски, во емоциите на таквата судбински предодредена љубов се испреплетуваат музиката, поезијата, спортот… или поточно виолината, пеењето, компонирањето, пишувањето поезија.

На свои неполни 24 години Дарко веќе има импозантно концертно искуство, солистички настапи, видео спотови со авторски композиции и уште многу планови за професионалниот живот кој допрва го започнува.

Се работи за ретко зрел млад човек кој освен планови, има и јасно оформен став за животот и светот околу себе, аналитична перцепција за уметноста, и свесност дека треба постојано да го чува свеж, оној ист восхит од клавирот во детската градинка или при првата средба со виолината.

Со концерт-мајсторот на оркестарот на Музичката Младина на Македонија разговараше Ивана Христова.

Кажи ни кој е Дарко Гроздановски?

– Роден сум 1999 година во Битола и во август годинава ќе полнам 24 години. Основно и дел од средното образование ги завршив во Битола, за во втора година средно да се префрлам во ДМБУЦ „Илија Николовски – Луј” во Скопје.

Моментално сум на крај на студиите на Факултетот за музичка уметност – Скопје. Свирам виолина од 8 годишна возраст, а паралелно со тоа пишувам поезија, пеам и кант-автор сум на неколку песни.

Млад, а толку успешен. Што е успехот за тебе?

– Успехот секогаш го гледам како мотивација за следни предизвици. Често ми се случува кога ќе го достигнам тоа што сум го замислил, веќе да ја гледам следната врата како се отвара во далечината и сакам што е можно побрзо да видам што има таму. Накратко кажано, секојдневно се трудам да бидам најдобрата верзија од себеси работејќи на тоа да ја остварам посакуваната цел, непрепуштајќи се премногу на сладот од претходниот успех.

Како започна да свириш на виолина? Твоја ли беше желбата или таа беше нечија идеа?

– Дедо ми многу сакаше да ме запишат на музичко, а музикалноста ја препозна и жената која ни свиреше на пијано во градинката додека ги пеевме песничките. Првичниот план беше да ме запишат на клавир, но ми покажаа и виолина и како што се сеќавам не сакам да кажам дека беше тоа љубов на прв поглед, меѓутоа знам дека формата, изгледот и префинетоста на инструментот ме воодушевија и се запишав во класата на проф. Томислав Костовски. Во негова класа бев до втора година средно, кога се префрлив Скопје во класата на проф. Олег Кондратенко.

Пред скоро дипломираше со твој концерт. Каквa титула доби? И што понатаму?

– Завршив со првиот дел од дипломскиот испит, ми останува уште еден кој би го дал за неколку месеци и тогаш би бил дипломиран виолинист. Што се однесува за понатаму, ќе оставам малку и на природниот тек на настаните да видам каков план имаат за мене, но во секој случај ќе продолжам да се надоградувам како музичар/виолинист на ваков или таков начин.

Има луѓе кои секогаш веруваат во тебе, колку и да е нештото невозможно! Кои се тие?

– Секако дека на прво место се родителите кои безрезервно ме поддржувале и до ден денес ме бодрат и храбрат. Без нивниот „ветер во грб” не би постигнал многу од работите во кои сум успеал, а секако тука се и оној потесен круг на другари/пријатели кои секогаш се тука за мене исто како и јас за нив.

Без поддршка не сè може ништо. Колку е тешко да компонираш, да си сам автор на своите песни?

– Искрено потешко беше на почетокот додека се решам, па првите акорди на текстот, аранжманот исто така беше голем предизвик, но со текот на времето се праксирам и така сѐ што изгледаше неостварливо ми е сѐ повеќе и повеќе на дофат. „Да ја видам” има и секогаш ќе има посебно место кај мене зашто таа е мојот почеток и секогаш кога ја слушам ми буди единствени емоции од тоа време.

Може ли поезијата да биде музика, а музиката да биде поезија? Различни ли се чувствата кога песната ја читаме како поезија или ја слушаме како песна?

– Заедничкото би рекол е во емоцијата која ја побудуваат кај читателот односно слушателот. Да се изразам малку уметнички, интересно е тоа што понекогаш еден збор може да раскаже цела приказна, а во еден музички мотив да чуеш цела симфонија. Барем за момент ќе те однесат во друг свет кој момент секогаш трае различно, иако понекогаш знае и вечно да потрае.

На колку вкупно песни си автор? Имаат ли тие приказна зад себе? Го опеваат ли твојот жар во душата?

– Автор сум на 5 песни, моментално шестата е во подготовки. Секоја песна е приказна која понекогаш е инспирирана од еден, а понекогаш од повеќе настани. Инспирацијата ми се секојдневните емотивни успони и падови од кои секогаш гледам да создадам добро парче уметност дали било тоа текст, музика, аранжман или сѐ заедно.
Јас сум моите песни.

Зад твоите успеси, зад сета кариера постои ли друго што те привлекува, а го правиш во слободно време? Што е неоткриено кај тебе?

– Низ целиот живот тука бил спортот како неизоставен дел од моето секојдневие. Татко ми е спортист и секогаш ми бил инспирација да тренирам. Сум пробал повеќе спортови, тој вели дека сум покажал одреден талент кај некои од нив, но ништо не ми задржало внимание како уметноста. Сепак мислам дека спортот е неопходен елемент во животот на секој човек и сум сигурен дека секогаш ќе биде дел од мојата животна приказна.

До каде те однела мелодијата? Настапуваш ли некаде, со некој бенд или на некои фестивали, концерти?

– Во последниот период бев посветен на дипломскиот концерт како и во подготовките за новата песна, а сум настапил на многу концерти како солист и како дел од оркестар во државата и надвор, имам два настапи со Македонска Филхармонија како солист, концерт-мајстор сум на оркестарот на Музичка Младина на Македонија „Саша Николовски – Ѓумар, соло настап на Охридско Лето и многу други.

Што се однесува до пеењето настапувам со бенд по локалите низ Македонија, а сум настапил и на неколку хуманитарни концерти и настани.

,,Да ја видам”, ,,Моја” и сите твои песни каков жанр носат? Кои жанрови на музиката ти се блиску до срцето?

– До сега песните кои сум ги напишал жанровски не потсетуваат многу една на друга, а и секоја песна најчесто ми е комбинација од повеќе жанрови и стилови. Сакам да експериментирам и ризикувам и тоа си носи и позитивни и негативни страни. Што се однесува приватно слушам и почитувам сѐ што е квалитетно напишано и изведено, сакам да слушам блуз, поп, поп-рок, R’n’B, Балашевиќ би го издвоил како најголема инспирација кога е во прашање текстот и секако класична музика каде почнува и завршува сѐ.

Ако твоето минатото, сегашност и иднина би се опишале со песна, кои наслови на познати песни би ги носеле?

– На ова прашање би одговорил кратко посочувајќи ја можеби една од најдобрите песни некогаш напишани – „My way”.

Зошто љубовта кон нешто што човек сака да го прави, во иднина да го работи се раѓа од мали нозе? Што е тоа што нè привикнува кон нештото за подоцна да стане наше исполнување?

– Сѐ почнува од восхитот, од оној момент на широко отворени очи и полазувањето на морници по телото со првиот контакт со таа професија. Во мојот случај како што кажав и погоре, префинетоста на виолината, потоа првиот концерт што сум го слушнал, аплаузот по првиот настап, растреперувањето од совршено напишани стихови со совршена поента, чувството на гордост и задоволство од моите први стихови, првата напишана музика и многу други први работи кои биле доволно силни да ме натераат да го правам тоа што го правам денес.

Сè повеќе млади забораваат на читањето книги и творењето. Што мислиш, дали дигитализацијата ги затвора кепенците на книжевноста и уметноста?

– Вистина е тоа дека дигитализацијата стана дел од сечие секојдневие, но мислам дека има и добри и лоши страни. Искористувајќи ја паметно можеме да научиме многу, да слушнеме многу, да видиме многу. Пример јас денес кога изведувам одредено дело или песна имам безброј изведби кои можам да ги чујам, да ме инспирираат, да ме поттикнат и да научам од нив што не било случај до пред 15-20 години. Секако се сложувам дека се оттргнавме малку од книгите и често слушаме и гледаме туѓи достигнувања, креации и изведби итн. заборавајќи да создадеме нешто свое, но пак ќе речам дека доколку „играме” паметно, интернетот и цела дигитализација околу нас можеме од „затворање” да ја претвориме во „отворање” на кепенците кон подобро утре.

The post Дарко Гроздановски – Почнав со восхит со ширум отворени очи first appeared on Кепенци.

Д-р Цветко Смилевски – Менторот треба да е како „постар брат“ кој пренесува искуство

Editor — Wed, 08 Mar 2023 14:15:52 +0000

Разговорот го водеше Димитра Десановска

Емпириско искуство – е синтагмата која и метафорично и практично, најдобро го опишува научникот, или во овој случај „учителот“, со сета безвременска универзалност и големина што најголемата образовна титула – Учител, ја крие во себе.

Во овој случај целиот не само работен, туку и животен век се состои од запаметени, препознаени и добро применети искуства: почнувајќи од водените опинци и скршената пушка во детските денови во Сливово, преку предизвиците – да се предводат авангардни образовни реформи со решенија кои се далеку пред своето време, па се до подвигот – да се биде пионер во зародишот на македонската научната мисла за менаџментот и претприемаштвото. За најпосле, целиот овој емпириски круг да се затвори или поточно, да се круниса со сознанието дека добриот Учител, како добар ментор, не е доволно само да поседува експертско знаење, туку „братски“ методолошки пристап на непосредно предавање на своето искуство понатаму, како долг кој треба да се врати.

Професорот Д-р Цветко Смилевски и денес, после толку години експертиза, останува се уште и самиот отворен за собирање нови искуства, воден од оној ист некогашен младешки дух на љубопитност за откривање и реформи, каков што успеале да сочуваат само вистинските големи Учители.

Роден сте во село Сливово, каде сте завршиле прво одделение. Се кријат ли во срцето сеќавања од тој период, кога првпат сте седнале в клупа?

– Најзначајните сеќавања од овој период се секако поврзани со годината на почетокот на школувањето. Тогаш, за прв пат ги добив првите гумени (таканаречените пиротски) опинци кои ги заменија опинците од свинска или телешка кожа направени од моите родители. За тој настан е поврзана мојата почетна природа да се обидувам и снаоѓам во животот. За жал, како и многу други обиди, првиот обид беше неуспешен – со новите гумени опинци на другарчињата им демонстрирав како гумените опинци не пропуштаат вода. Но, бидејќи во еден дел од есенските вирчиња по патот, некое било подлабоко, водата не продре низ гумата, но премина преку рабовите и ми ги наполни со вода новите опинци. Сепак, на крајот од првото одделение, во подготовките за завршната приредба, беше мојот прв успешен обид. За приредбата, јас ја добив рецитацијата „Војниче сум мало јас“. За да биде изведбата поефектна татко ми ми направи дрвена пушка. Мојата палавост ја испробуваше издржливоста на пушката и во еден момент таа се прекрши во најтенкиот дел – во средината. Бидејќи немаше време за изработка на нова, јас едноставно ја фатив скршената пушка во средината, за скршениот дел, отидов на училиште и така ја изрецитирав мојата стихотворба.

Цветко Смилевски бил ученик во средното машинско техничко училиште во Битола, и претседател на Средношколската младина на училиштето. Од денешна перспектива, како гледате на тој период кога сте биле средношколец? Видлива ли е разлика помеѓу тогашната и денешната младина?

– Суштинска разлика нема. Како и сега и тогаш, во тогашните услови младите, посебно средношколците се обидуваа да го пронајдат својот пат во светот на возрасните. Разликата е во срединските фактори и начинот на реагирање на младите кон нив. Во однос на тогашните услови, сега е пресудно влијанието на новите технологии и општествено-политичкиот живот на однесувањето на младите. Тогаш, пред шеесетина години, технологијата се чувствуваше само во професионалниот живот и младите се определуваа кон некоја технологија која ќе им обезбеди квалфикации за вработување, а со тоа и за осамостојување во животот. Денес, технологијата, посебно информатичката и од неа изведените појавни форми – дигитализацијата и социјалните медиуми се многу поприсутни во секојдевниот живот и неговото обликување, отколку во професионалниот. Другата димензија е вклученоста на младите во општествениот живот. Во тогашниот, еднопартиски систем младите можеа општествено да се ангажираат, а со тоа и да напредуваат преку активностите во младинската организација како некој вид на „подмладок“ на Сојузот на комунистите. Денес тоа се подмладоците на политичките партии. Разликата во оваа димензија на општествениот живот е во функцијата на општетсвеното ангажирање на младите: тогаш младите се ангажираа во различни форми на општествениот живот: културно-уметнички организации, општетсвени активности, спортски активности и работни акции и сл., додека денешното вклучување во подмладоците на политичките партии е исклучиво во функција на подготовка и придонес во меѓупартискиот натпревар.

Сте се запишале на Високата индустриско-педагашка школа во Риека на предлог на директорот на тогашното ЕМУЦ ,,Ѓуро Салај’’ – Битола. Како го прифативте тој совет, Ви значеше ли поддршката како млад човек кој допрва требало да се препушти на животот?

– Моето запишување на студии во Риека е еден од пресвртните моменти во мојот професионален и животен пат. Прво, јас, од денешна перспектива, сум многу благодарен на мојот тогашен директор за неговиот, како што велите вие „совет“, а јас би рекол предлог и поддршка да студирам во Риека. Предлогот од директорот беше, преку моето студирање за иден професор по машинска група предмети во моето училиште, да го реши својот проблем со дефицитарноста на наставници во стручните предмети. Дополнителна поддршка, можеби за почеток на одлучувањето и пресудна, беше можноста да добијам стипендија од тогашното Министерство за образование. Второ, за „пресвртноста“ во мојот професионален развој е важен следниот сплет на околности што го чинат професионалниот и кариерниот развој: односот на личната желба и срединските можности. Некаде во седмо и осмо одделение на основното училиште беше мојата прва, цврста професионална определба за машинството заради што и се запишав во машинското техничко училиште. Некои од моите соученички се запишаа во учителската школа како последна генерација на најавеното укинување на учителската школа. Мојот прв, наивен коментар беше „зошто се запишуваат во школа што се укинува“. По четири години, земајќи ја предвид поддршката за студирање (стипендија), а потоа и сигурно вработување, јас од почетните сонувања да бидам машински инженер или воен офицер, се определив и еве сеуште сум активен, остварен и задоволен „учител“.

Во 1974 година сте биле избран за самостоен педагошки советник во Републичкиот завод за унапредување на образованието и воспитувањето. Сте биле вклучен во сите реформски процеси како во Република Македонија, така и на ниво на тогашната СФРЈ. Мислите ли дека тогашниот образовен систем беше подобро концепиран, како што често слушаат денешните нови генерации?

– Сите општествени реформи се обиди на општеството да најде оптимален однос помеѓу потребите (индивидуални и општествени) и можностите. Би бил многу субјективен ако како актер на тие тогашни реформи кажам дека тогашните решенија биле подобри од сега. Но, она што како објективен факт можам да го кажам е дека самото градење на концептите, програмите и организацијата на образовниот систем, тогаш беше многу поинклузивно и попартиципативно отколку сега. Иницијалните решенија се предлагаа од стручни и научни установи, беа разгледувани од сите тогашни заинтересирани страни (синдикати, комори, стручни здруженија, агенција за вработување, самоуправни интересни заедници и сл.) и дури потоа, министерството за образование финалните решенија ги презентираше на усвојување во Собранието на СРМ. Денес тој процес е пренагласено административен, дури и државните стручни установи како што е Бирото за развој на образованието, Центарот за стручно образование, малку учествуваат во креирањето на овие решенија и нивната улога се редуцира само на чинот на спроведување на донесените решенија. За да одговорам барем делумно на Вашето прашање, за споредба, еве само една илустрација – многу од напуштените решенија од тој образовен систем, особено за неговата ориентација кон задоволување на потребите на трудот (вработувањето) сега се воведуваат како реформски модели од развиените земји (нпр. Дуалното средно образование, регионалните центри за стручно образование и сл.).

Сте го организирале првото предавање по менаџмент во Република Македонија уште во 1990 година. Оттогаш има ли драстична разлика во областа на менаџментот во Македонија? Го следи ли Македонија текот со светските трендови во менаџирањето?

– Всушност, првото предавање по менаџмент од страна на проф. д-р Ричард Волф, од Универзитетот на државата Вашингтон во Сиетл, го овозможи тогашната Информативна агенција на САД во Македонија, а јас бев само локален организатор во името на Институтот за социолошки и политичко-правни истражувања (ИСППИ). Сепак, тој настан беше моето конечно академско свртување кон научната област на менаџментот. Потоа следеа конкретните потфати: организирање на постдипломски студии по кадровски менаџмент во 1991 година, МБА студии по менаџмент во рамките на ТЕМПУС програмата во периодот 1992-1995 година, едномесечна студиска посета на дваесетина универзитети и други институции во САД за запознавање со теоријата и практиката на менаџментот и менаџерското образование, основањето на мојата обучувачко-консултантска фирма ДЕТРА Центар и мојата обука за примена на Адижесовата консултантска методологија за организациски промени. Сите овие активности вклучуваа различни форми на неформално и формално менаџерско образование, обуки и консалтинг во почетниот период на транзицијата на стопанството кон пазарна економија. Од тогаш до сега во период од триесетина години се случија значителни промени во односот кон менаџментот, менаџерските компетенции и менаџирањето на фирмите и другите организации. За жал, како и во други области значително заостануваме во однос на другите, слични на нас, земји во транзиција. Така на пример, во првите пет-шест години на транзицијата имаше големи резерви во академските кругови кон академското образование во областа на менаџментот. Во тој период, по основањето на магистерските студии на ИСППИ за МБА (деловен менаџмент) и од нив „провоцирани“ магистерски студии на Економскиот факултет во Скопје, во Словенија (со приближно иста големина како и Македонија, имаше академски студии по менаџмент на 9 високообразовани установи. Следната суштинска разлика што услови заостанување кај нас, беше одвојувањето на сопственоста од професионалниот менаџмент во приватизацијата во Словенија, додека кај нас постојните директори станаа сопственици и се преименува во генерални менаџери. За жал, сеуште во голем број фирми, ако се исклучат странските инвестиции, недостасува професионален менаџмент на врвните позиции. Како и во деведесеттите години, и сега, професионалниот менаџмент „продира“ во организациската хиерархија „оздола нагоре“, од надзорничкиот, преку оперативниот (среден) менаџмент кон топ менаџментот. Оваа практика е веројатно една од причините за помалата конкурентност на нашите фирми на меѓународниот пазар и заминувањето на младите, способни професионалци и менаџери надвор од земјата.

Во 1995 година започнавте со работа на Педагошкиот факултет-Битола. Во 2001 на истиот факултет сте ги основале постдипломските студии по менаџмент во обрзованието, методика на одделенска настава и методика на предучилишно воспитување. Со какви предизвици се соочувавте во овој период, какво е Вашето мислење за воспитно-образовната институција која треба да вади нов млад кадар подготвен да застане пред учениците?

– Јас дојдов на Педагошкиот факултет во Битола (тогаш Факултет за учители и воспитувачи) во периодот на неговото формирање како трансформација на дотогашната Педагошка академија. Моето „враќање“ од Скопје во Битола беше условено со два мотива: првиот, да придонесам кон моето долгогодишно настојување за децентрализација на образовните, научните и културните установи надвор од Скопје и второ, да придонесам за физиономирање на една современа високообразовна установа од областа на формирање на наставниот кадар. Затоа, се вклучив уште во фазата на подготовка на елаборатот за трансформирање на тогашната Педагошка академија во четиригодишна установа за подготовка на воспитувачи и учители. Тоа беше природен процес на подигање на нивото на квалификуваност на носителите на една од најзначајните општествени функции – учителите и воспитувачите на најмладите. Тоа беше развој на институцијата од учителска школа, преку педагошка академија во факултет за учители и воспитувачи. Тој почетен чекор на трансформација беше многу успешен: се зачува практичната фокусираност на студиите и се обезбеди потребниот наставен кадар; организирањето на постдипломските студии беа дополнителен чекор кон обезбедување кадровска репродукција: први студии по методиките на одделенската настава и на воспитувањето како и први студии за подготовка на водствениот кадар во училиштата – студиите по менаџмент во образованието. Покрај „детските болести“ на развојот на внатрешната организација на факултетот, еден од несоодветно решените предизвици беше политиката на енормно запишување на студенти „со партиципација“како извор за дополнителни приходи на Факултетот. Тоа доведе до енормно зголемување на бројот на новозапишани студенти – од првобитната квота од 100 студенти се дојде до бројка од 400 студенти годишно. Тоа имаше две мошне неповолни последици: прво, „продукција“ на голем број потенцијални невработени учители и воспитувачи и второ, значително намалување на квалитетот на наставата заради големиот број на студенти.

По петгодишно работење на Педагошкиот факултет во Битола се создадоа услови и за негово вклучување во меѓународна соработка. Во 2001 година бев поканет на завршните активности на ТЕМПУС проект на Педагошкиот факултет од Скопје каде што во партнерство со високообразовни установи од Холандија, Шведска и Норвешка работеле на осовременување на студиските програми.

Со тогаш воспоставените контакти со тие претставници, ние формиравме конзорциум на трите педагошки факултети (Битола, Скопје и Штип) и отпочнавме нов ТЕМПУС проект „Изучување на демократијата во основното образование“. Во рамките на овој проект покрај низата работилници на колегите од партнерските организации со наставниците од трите педагошки факултети од Македонија и наставниците од менторските училишта, беа остварени неколку студиски патувања кај партнерските институции во Шведска, Норвешка и Холандија, а неколку студенти од Педагошкиот факултет од Битола поминаа по еден семестар кај партнерските организации од ЕУ. Сепак, за најзначаен настан во рамките на овој ТЕМПУС проект ја сметам организацијата на редовната Меѓународна конференција на ЕТЕН (Европска мрежа на педагошки факултети со членство на факултети и надвор од Европа како САД, Канада, Австралија и други), одржана во 2005 година во Битола и Охрид со учество на над 200 учесници од цел свет на што сум особено горд.

Во 2006 година ја основавте високата стручна школа Бизнис Академија Смилевски БАС со дисперзирани студии во Битола. Што беше мотивот за еден ваков потфат, кога веќе имавте добра универзитетска позиција на Педагошкиот факултет во Битола и што е БАС денес?

– Во мојата истражувачка и образовна работа на двата најстари државни универзитети (ИСППИ при УКИМ и ПФ при Универзитетот „Климент Охридски“ во Битола) ја согледав спороста во трансформацијата на јавните високообразовни установи во првите 15 години од транзицијата. Тоа сознание, заедно со исто толку долгото искуство во соработка со стопанството преку ДЕТРА Центар, беа клучните причини за пристапување кон основање на БАС. Како идеен основач и директор на БАС, сакав да изградам современа високо-образовна институција. Покрај незадоволството од спорото трансформирање на двете образовни институции во кои претходно работев, на оваа намера дополнително влијаеја случувањата во трансформирањето на приватното средно и високо образование во Македонија во тој почетен период на општествената транзиција. Во областа на средното образование се формираа неколку приватни гимназии кои веднаш се афирмираа со својот квалитет и современа поставеност. Слично беше и со основањето на универзитетот на Југоисточна Европа во Тетово, формиран со донаторски средства од ЕУ земји и со менторска поддршка на еден американски универзитет. Сите други приватни високообразовни институции се формираа со нагласена комерцијална и профитна фокусираност, без конзистентен избор на кадри за што во јавноста се формираше сосема спротивно мислење за квалитетот на нивното работење во однос на квалитетот на средните приватни училишта. Јас сакав да покажам дека и во една мала високо-образовна институција, со малку сопствени финансиски вложувања, може да се оствари квалитетно приватно високо образование. Како основа за остварувањето на оваа намера јас го искористив сето мое педагошко искуство: Искуството од конципирање и спроведување на постдипломските студии на ИСППИ; Искуството на спроведување ефективни обуки во ДЕТРА Центар; Мојата практика на наставник по методика; и Сознанијата од соработката со поголем број високообразовни институции од областа на менаџментот од САД.

Со таква појдовна основа со синот Горазд и соработниците од ДЕТРА Центар во рамките на Елаборатот за основање на БАС го елабориравме БАС стилот на настава со следниве суштински одредби: Примарна фокусираност на студентите; Максимална интеракција во текот на наставата; Користење илустративни и проблемски студии на случај од нашата реална практика; Изработка на проектни извештаи за можни решенија на проблеми од теренската студентска практика како испитна обврска по секој наставен предмет. Овој стил на настава подоцна со Горазд го именувавме како ДЕАН стил на настава (акроним од дидактика на ефективна академска настава). Реализацијата на илустративните и проблемските студии на случај во ДЕАН стилот на настава беше олеснета со интегрирање на академскиот (во високошколската настава именуван како предавања) со практичниот дел од наставата во пакет на интегрирана еднодневна средба за секој наставен предмет. Покрај интерактивниот стил на презентација на академските содржини од страна на наставникот, вклученоста на студентите се обезбедува со тимска работа на студентите во решавањето на проблемските студии на случај. Со цел студентите посоодветно да се подготват за тимското работење, од една страна, како и да се воведат во клучните карактеристики на бизнисот во безбедна средина за учење, пред да се вклучат во теренската студентска практика, во програмската структура за прва година на студиите ја создадовме бизнис лабораторијата како серија од тимски предизвици во симулирани услови на учење. Пакетот на тимски предизвици за стекнување на вештините на тимско работење, но и соработување помеѓу тимовите е именуван како БАСТИОН проект.

Одговорот на завршниот дел од Вашето прашање е следен: Денес БАС е високообразовна установа за професионални студии по менаџмент и маркетинг на прв и втор циклсус (две студиски програми на додипломски и две на постдипломски) на студии со сите форми на хибридно студирање (редовно студирање, вонредно студирање и студирање на далечина), со дипломанти кои брзо се вработуваат по дипломирањето во сите видови организации во земјата и признати дипломи и успешно вработени дипломанти во многу земји од светот (Германија, Шведска, Италија, САД, Австралија и др.).

Што беше причината во 2012 година да го основате и БАС Институтот за менаџмент (БАС ИМ) во Битола како приватна непрофитна научно-истражувачка установа?

– Основањето на БАС ИМ во Битола е остварување на мојата определба за децентрализиран развој на сите области од општествениот, образовниот и стопанскиот живот во земјата. А локацијата во Битола е мој скромен придонес кон градот во кој сум се формирал како личност. Содржински, со формирањето на БАС ИМ се заокружува предметната фокусираност на академското третирање на менаџментот – примарна мисија на БАС ИМ беше креирање сопствено знаење и негово споделување со другите заинтересирани поединци и институции. Ваквото заокружување на содржинската структура на оваа академска групација на фирми, заедно со новоизградениот деловен објект на БАС Во Битола, овозможија во 2012 година да се организира и Првата меѓународна научна конференција „Современите менаџерски предизвици и организациските науки“ која континуирано се одржува во Битола како биенален настан.

Сте биле ментор на преку 100 магистерски и специјалистички трудови и 28 докторски дисертации на седум високообразовни институции во Југославија и Македонија. Земајќи го предвид тоа, колку е предизвикувачки да се биде ментор во областа која е Ваша специјалност?

– Менторството како процес на водење на неискусните во нивниот процес на осамостојување е иманентна функција на секој искусен професионалец да обезбеди кондензирање на развојот на идните генерации, поконкретно најчесто сукцесори во кариерниот развој. Тоа е особено значајно за секој „учител“, особено за наставниците во високото образование. Оваа социјална функција е специфичен облик на „враќање“ на долгот што сме го создале од помошта од „нашите ментори“. Јас сум особено благодарен на двајца мои ментори од магистерските и докторските студии. Но, јас никогаш не можам нив да им возвратам за нивната можност, но затоа тоа можам да им го подарам на моите студенти и другите соработници (млади колеги на БАС, асистенти во консултантката работа и сл.). А сега директно за вашето прашање: ако под област се мисли на предметот на наставата (менаџмент, педагогија, инженерство и сл.) тогаш нема ништо предизвикувачки. Тој дел е тековна подучувачка работа (учител, инструктор, предавач и сл.). Предизвикот на менторството е воспоставување на социјален однос на водење на неискусните по патот низ непознатото во примената на знаењата што веќе ги имаат. Тоа е однос на „постар брат“ кон кој менторираниот може да се обрати во моменти на дилема во неговите обиди за стекнување искуство: при ново вработување, во нов проект или она што е најчесто познато во јавноста – менторство при изработка на завршен труд од школувањето: дипломски, специјалистички, магистерски, докторски и слични трудови. За ова е многу поважна методолошката отколку експертската помош. Само како илустрација би навел дека на многу високообразовни установи има врвни експерти за кои студентите не сакаат да им бидат ментори. Јас сум горд што на многу докторанди сум им бил и „неформален ментор“.

Македонија има млади претприемачи. Дали тие имаат доволно капацитет со цел да се отклучат закатанчените кепенци?

– Во Вашево прашање се поврзани две слични, но не истоветни појави во стопанскиот развој. Заедничко им е само формата на почетно самовработување на младите. Се друго е суштински различно. Во буквална смисла „закатанчените кепенци“ се однесува на процесот на изумирање на занаетчиството како стопанска дејност под напливот на индустријализацијата и новите технологии. Освен за мал број занаети, особено во делот на продукција на сувенири од најразличен вид и занаети од областа на одржувањето на семејната и личната техника (бела техника, водовод, механичари и сл.) не треба да се очекува значајно подобрување. Но, претприемаштвото како иницирање на нови потфати, колку за самовработување но уште повеќе за вработување на други, пред се, млади е областа во која се случуваат големи пробиви и за тоа има и индивидуални и институционални капацитети. Меѓу нив е изучувањето на претприемаштвото на сите нивоа на образовниот систем, најчесто како изборна содржина, потоа поддршката со консултантска и финансиска поддршка преку формата на бизнис инкубатори и консалтинг акцелератори, технолошки паркови и слично, до вклучувањето на поддршката за формирање на претприемачки фирми во ИПА фондовите за прекугранична соработка. Еден од таквите проекти е ИПА проектот за прекугранична соработка помеѓу Северна Македонија и Грција на тема „Транзиција од лигнитска во зелена економија“ во Пелагонискиот регион во кој БАС со Регионалната стопанска комора од Битола се учесници од наша страна.

The post Д-р Цветко Смилевски – Менторот треба да е како „постар брат“ кој пренесува искуство first appeared on Кепенци.

Благој Мустриковски – Сакам да ги сликам емоциите

Editor — Thu, 02 Mar 2023 20:09:21 +0000

Разговорот го водеше Ивана Христова

За секоја професија се вели дека освен талентот и желбата, бараат максимална посветеност себевложување и трпение, но луѓето кои се занимаваат со креативни дејности најчесто имаат среќа своето хоби да го претворат во „занает” од кој заработуваат за живот, а со самото тоа и од работата да направат забава, а од обврските уживање.

Токму по тоа Playback Production се издвојува од мноштвото наследници на креативниот аманет во градот на Манаки и Папакоч, технолошки модернизиран и прилагоден на потребите на денешницата.

Дотолку повеќе што основачот, сопственик и веќе мајстор – Благој Мустриковски со својот личен професионален развој претставува совршен пример за тоа како една младешка љубов кон професијата, „случајно” се претвора во многу сериозен професионален позив како животна определба и сериозен бизнис во модерните креативни индустрии.

За себе, за неговиот пат, за трпението, посветеноста и желбата да ги „лови” емоциите на сликите, со Благој за Анфас на Кепенци разговараше Ивана Христова.

Фотограф сте. Кажете ни како сфативте дека фотографирањето еден ден ќе биде и Ваша професија?

– Одлично прашање, прво се започнува со љубов и голем ентузијазам. Со текот на времето околината го забележа мојот квалитет и започна се почесто да бара од мене фотографии за различни потреби. Потоа се охрабрив дека ова може да биде и моја професија па тогаш настана Playback Production

Велат дека секоја фотографија е приказна за себе. Што Вие најмногу гледате и се трудите да изразите преку фотографијата?

– Како што кажуват, “секоја фотографија има своја приказна” и јас верувам дека секоја фотографија може да пренесе емоции, пораки и искуства на забележлив начин.

Кога фотографирам, се трудам да пренесам различни елементи, како што се моментот, светлината, композицијата, боите во фотографијата. Се обидувам да го фокусирам вниманието на гледачот на еден дел од фотографијата или на еден момент кој што сакам да го искажам. Мојата цел е да создадам фотографии кои ќе ги засегнат гледачите и ќе ги остават да размислуваат, да чувствуваат и да ги истакнат моментите коишто во спротивно не би се забележале. Се трудам да го изразам личниот моќен ефект на секој момент, лик или предмет кој што го фотографирам, за да создадам фотографии кои што имаат значење и да ја раскажам приказната на најубавиот можен начин.

Што значи да сте ,,страшно” талентирани во фотографирањето? Дали можеби мотивација и креативноста носат подобри резултати?

– Изразот “страшно талентиран” може да се толкува на различни начини, но во контекстот на фотографијата, може да се однесува на природните способности и убедувањата на едно лице за фотографирањето. Некои луѓе можат да имаат природен талент за фотографијата, што значи дека имаат интуитивно разбирање за композиција, светлина, бои и детали, што може да биде многу корисно во работата како фотограф.

Сепак, тоа не значи дека талентот е доволен за добивање на добри резултати во фотографијата. Мотивацијата и креативноста се многу важни фактори кои можат да допринесат кон подобрување на фотографските вештини и резултатите. Мотивацијата може да ве натера да работите уште повеќе и да се обидете да ги пробите новите техники и концепти, додека креативноста може да ви помогне да ги испитате границите и да ја пресретнете новата, уникатна перспектива. Тоа може да биде особено важно во денешното време, кога фотографијата е толку пристапна и кога сите можат да земат камера и да ја создадат својата сопствена приказна преку фотографија.

Основач сте на фото студиото Play Back production! Кога за прв пат започна со работа? Што им нудите на клиентите? Кој може да се обрати кај Вас?

– Јас сум компјутерски инженер кој има голема страст кон фотографијата и му се допаѓа да зборува со луѓе, па затоа одлучив да го претворам моето хоби во професија. За прв пат со работа започнав во 2008 година, а во 2012 ја отворив својата фото студио Playback Production во Битола.

Во нашето фото студио нудиме широк спектар на услуги, вклучувајќи ги фотографирањето на свадби, крштевки, портрети, модни фотографии, рекламни фотографии и слично. Исто така, нудиме и професионална фото опрема за изнајмување за сите оние кои сакаат да ги остварат своите лични проекти.

На нашите клиенти им нудиме индивидуален пристап и гарантираме квалитетни услуги. Стремиме кон тоа да создадеме пријатна и опуштената атмосфера во нашето студио, која ќе го олесни процесот на фотографирање и ќе им овозможи на нашите клиенти да се чувствуваат удобно и пријатно.

Секој може да се обрати кај нас, од луѓе кои се заинтересирани за портрети, модна фотографија и фотографии на своите специјални прилики, до бизниси кои сакаат да ги промовираат своите производи и услуги со помош на креативни фотографии.

Секогаш сум готов да се прилагодам на потребите на моите клиенти и да им помогнам да ги исполнат своите потреби со најдобрите резултати. Затоа, Playback Production е место каде секој може да се чувствува сигурен дека ќе добие квалитетни услуги и професионална поддршка.

Кој стилови на фотографии ги користите? Дали секогаш ги менувате или тоа зависи од потребата и времето?

– Во фото студиото Playback Production го користиме стилот што најмногу одговара на потребите на клиентите. Ги менуваме стиловите и техниките во зависност од видот на проектот и потребите на клиентите.

Ако треба да Ве фотографира светски познат фотограф, а да го одберете Вие, кој би бил тој? И зошто?

– Јас би го одбрал Jerry Ghionis бидејќи има свој уникатен стил и техника кои го прават вистински маестро во својата област на работа.

Кој е првиот фотоапарат кој го имавте како почетник? Дали секогаш е важна опремата за добра фотографија?

Кога јас започнав со фотографирање, првиот фотоапарат кој го имав беше компактен фотоапарат со основни функции. Меѓутоа, со текот на времето и со развојот на моите вештини и стил на фотографирање, јас почнав да инвестирам во посоодветна опрема.

Мислам дека опремата е важен дел од фотографијата, но не е најважниот. Важно е да знаете како да ја користите својата опрема и да имате креативно збогатување. На крајот на краиштата, вистинската вредност на фотографијата е во тоа како ја комуницирате Вашата приказна преку неа, а не во тоа колку скапа е Вашата опрема.

Ако не постоеше фотографирањето како уметност, тогаш што ќе беше тоа со што ќе се занимававте и ќе вложувавте време за да го научите?

– Јас сум голем верник дека со доволно посветеност трпеливост и дисциплина може да се научи се. Ако не постоеше фотографијата пак би било нешто исто толку динамично возбудливо и неизвесно.

Дали имате учествувано на натпревари за фотографија, изложби, саеми во нашата држава, но и надвор од неа? Какви резултати сте постигнале?

– Како фотограф имам учествувано на неколку предавања во Македонија но и надвор од државата. Имам учествувано на натпреварување на свадбени фотографи од Балканот каде освоив 4-то место од повеќе од 50 фотографи.

И за крај, која е Вашата порака до младите, сè уште неискусни фотографи? Каде можат да најдат отворени кепенци за да научат нешто повеќе за фотографијата и нејзината примена?

– Мојата порака до младите, неискусни фотографи е да бидат стрпливи, да продолжат да учат и да вежбаат. Фотографијата е уметност што за бара многу време и посветеност за да се совлада. Не се откажувајте лесно, бидете отворени за конструктивна критика и секогаш трагајте за нови начини да го подобрите својот работен процес и креативноста.

Отворените кепенци на фотографијата се достапни на многу места. Интернетот е полн со видео-туторијали, блогови и форуми кои можат да бидат корисни. Исто така, можеби има локални курсеви или работилници за фотографија во вашиот град или во близина. И во секој случај, практиката и експериментирањето со различни техники и стилови на фотографирање може да биде одличен начин да се учите и да се подобрувате.

The post Благој Мустриковски – Сакам да ги сликам емоциите first appeared on Кепенци.

Ивана Петровска – Ме мотивираат луѓето со кои сум опкружена

Editor — Tue, 28 Feb 2023 14:31:05 +0000

Разговорот го водеше Димитра Десановска

Во време кога светот живее во трчање и завршување на секојдневните обврски и е презатрупан од современиот начин на живот, како да го подзаборава гласот на младите.

Но, за тоа дека младите продолжуваат да го будат светот, доказ е младата магистрантка од Педагошкиот факултет од Битола- Ивана Петровска.

Таа е дипломиран професор по англиски јазик и книжевност, како и технички секретар на Македонското научно друштво, која има свој јасен став за англискиот јазик, за неговото изучување, и предностите и недостатоците на овој јазик како еден од најраспространетите во светот.

Учествувала на голем број настани кои ги организирал Факултетот и Универзитетот, па тоа уште повеќе ја прави зрела, иако е во своите дваесетти.

Па за да видите каква е таа, како се вљубила во овој јазик, какви искуства носи со себе од студентските денови, во рубриката Анфас разговараше Димитра Десановска.

Сонуваше ли како дете да бидеш она што си денес, дипломиран професор по англиски јазик и студентка на постдипломски студии?

– Откако знам за себе сонував да бидам професор по англиски јазик и книжевност. Секогаш кога си игравме со другарките јас бев професорка, а тие ученички. Мислам дека тоа ми беше омилена игра. Исто така, често знаев “да им држам часови” на моите родители и да им делам тестови.

Како англискиот јазик стана дел од твојот живот, на кој начин се ,,запозна“ со него?

– Првата средба со англискиот јазик се случи гледајќи цртани филмови, подоцна моите родители заедно со наставничката го забележаа мојот талент за јазици и ме запишаа во приватно училиште за странски јазици, каде искрено немав многу желба да одам на почеток бидејќи прв пат се соочив со потешки делови од изучувањето на јазик, сепак вредеше секој момент поминат во изучување на јазик.

Како се одлучи токму за странски јазик, па и јазик кој се зборува насекаде во светот, да биде твоја животна определба?

– Инспирирана од лошата интерпретација на англискиот јазик во секојдневието, што искрено и денес “ми боди очи”, започнав да забележувам ситни детали недостатоци во говорите и коментарите на другите личности. Тоа ме мотивираше првично да учам било каков јазик, подоцна кога забележав дека е неопходно да се знае токму англискиот јазик бев повеќе насочена кон тоа да научам за да се разбирам со сите, во смисла да не бидам лишена од основното средство за комуникација надвор од границите на нашата земја. Денес покрај англиски зборувам и француски, словенечки и италијански што секако се голем плус за мене како професор.

Со оглед на тоа што си студентка на Педагошки факултет-Битола и си посетувала педагошка и методичка практика, предизвик ли е да се предава јазик кој младите го владеат одлично со помош на дигиталните технологии?

– Не би рекла одлично поради тоа што сите имаат пристап до технологија и секој може да напише сешто. Секако тоа претставува дополнителна мотивација и предизвик за мое максимално вложување како професор. Гледајќи ги коментарите кои кружат на социјалните мрежи многу често ми е јасно зошто младите не зборуваат англиски онака како што би требало, големо е влијанието, но со користење на различни методи од страна на професорите мислам дека е возможно да се надмине тој момент, со што учениците ќе распознаваат што е точно а што не.

Децата од мали нозе се изложени на англискиот јазик. Недостаток ли е тоа или придобивка кога тие седнуваат во училиштните клупи?

– Би рекла дека тоа е голем недостаток гледано на поширока слика бидејќи на тој начин децата го запоставуваат мајчиниот јазик, како што може да се забележи моментално децата најчесто започнуваат да говорат на англиски што е директен удар врз македонскиот јазик. Го губиме она што го имаме повторно заради тоа преголемо влијание од технологијата, и тоа е многу долга тема за разговор. Од друга страна пак е позитивно за нас, професорите бидејќи со тоа што константо се изложени децата на англиски јазик на училиште се веќе подготвени до некој одреден степен што за нас професорите е олеснителна околност и ако тоа правилно го искористиме можеме да ги насочиме учениците кон љубов кон јазици.

Во рамките на студиите си учествувала на повеќе настани, литературни читања, поетски претставувања итн. Колку е тоа важно за еден студент кој студира Педагошки факултет?

Сметам дека е многу важно бидејќи на тој начин студентот се надоградува и се впушта во водите на реалниот свет, не онај изолиран свет идеално претставен во школските клупи. Вклучувањето во секакви настани го сметам како бенефит бидејќи се запознаваме со различни личности односно експерти од нашата област.

Какви искуства носиш со себе од Факултетот на кој студираш?

– Мислам дека на Педагошки факултет најпрво се сретнав со професори кои беа и верувам дека се брутално искрени во врска со реалниот свет, не дозволуваат да живееме во една средина заштитени од реалниот свет. Тоа како прво искуство го доживеав уште на почетокот на моите студии. Подоцна секој разговор со секој професор, а тука морам да ја издвојам професорката Силвана Нешковска со која најчесто бев во директен контакт, беше ново искуство, ново споделување на идеи и отварање на моите видици. Се до крајот на моето студирање, секојдневно се среќавав со нови ситуации кои се незаменливи и кои денес ми се од голема корист.

Технички секретар си на Македонското Научно Друштво. Како да се биде опкружен со универзитетски професори?

– Со оглед на тоа што сакам да бидам професор по англиски јазик и книжевност на универзитет, се чувствувам многу среќно бидејќи сум опкружена со “големи умови”, лица кои ме инспирираат да ја достигнам мојата цел. Она што ме фасцинира се непресушните идеи кои константно се разговараат и сите вклучуваат напредок и развој, во никој случај осудување, ни празни изговори. Едноставно можам да кажам дека сум во средината во која се надевав дека ќе сум.

Се затвораат ли кепенците за младите кои го изучуваат овој јазик, со оглед на тоа што е еден од најраспространетите јазици кои се зборуваат?

– Јазикот е жива материја, ниту една технологија никогаш нема да биде во чекор со постојаниот развој на јазикот. Затоа сметам дека не претставува никаква закана ни технологијата ни нејзиниот развој.

The post Ивана Петровска – Ме мотивираат луѓето со кои сум опкружена first appeared on Кепенци.

анфас - Кепенци

Мелиса Комина – Ако навистина сакате, тогаш не постојат граници

Билјана Граматковски – Нашите млади луѓе треба да бидат нашата „топла авангарда“

Ивана Атанасовска – Борбата со себе е најтешка

Рената Петревска Нечкоска – Иднината е во концептот – корени и крилја

Повеќе на овој линк https://erasmus-plus.ec.europa.eu/programme-guide/part-a/eligible-countries.

Д-р Рената Петревска НечкоскаИнституционален Еразмус координатор на УКЛОПрофесор на Економски Факултет Прилеп и Постдокторанд на Универзитетот Гент во Белгија

Позитивните туристички практики на Недо Пинезиќ – Го живеам тоа што го зборувам

Силвана Нешковска – Секоја книга е еден Универзум

Дарко Гроздановски – Почнав со восхит со ширум отворени очи

Д-р Цветко Смилевски – Менторот треба да е како „постар брат“ кој пренесува искуство

Благој Мустриковски – Сакам да ги сликам емоциите

Ивана Петровска – Ме мотивираат луѓето со кои сум опкружена

Д-р Рената Петревска Нечкоска
Институционален Еразмус координатор на УКЛО
Професор на Економски Факултет Прилеп и Постдокторанд на Универзитетот Гент во Белгија